PISA txostenaren azken emaitzek akabera eman diete ikasgelan egunero gailu digitalak erabiltzean oinarritzen diren hezkuntza-proiektu askori. Kontzentratzeko eta adi egoteko zailtasunek, lo faltak edo arazo psikologikoek (adibidez, egungo nerabeen antsietatea handitzeak) ekarri dute familia askok birplanteatzea telefono mugikorretarako eta sare sozialetarako sarbidea. Altxa burua edo Guk 16 bezalako ekimenek, nerabeen artean mugikorren erabilera atzeratzeaz gain, ikastetxeei erabilera debekatzeko eta digitalizazio osasungarriaren bidez ongizate fisiko, emozional eta soziala lehenesteko ere eskatzen diete. Aldi berean, hezkuntza-sistemak ikasle guztiek alfabetatze digital egokia izan dezaten konpromisoa hartu du, eta, hori lortzeko, ikastetxe askok ekipamendu teknologikoa erosi dute, une honetan gizarteak ikaskuntzarako laguntza baino oztopo gisa ikusten duena... eta ekaitz tekno-pedagogiko horren erdian, zer eta AA sortzailea iritsi zaigu, genituen ziurtasun apurrak are gehiago nahasteko!
Ekonomia eta enpresari buruzko informazio guztia biltzen du EnpresaBIDEAren buletinak, euskara hutsean. Egunero-egunero emailean jaso dezakezu, guztiz doan, bi minutu besterik ez dituzu behar harpidetzeko. Eta proiektu hau hazten jarrai dadin lagunduko diguzu.
Zaila da ikasgelan ikertzea
Nahiz eta 15 urte baino gehiago igaro diren Eskola 2.0 bezalako proiektuen bidez gailu digitalak ikasgeletara masiboki iritsi zirenetik (OLPC - One Laptop Per Child bezalako nazioarteko ekimenen oinordekoa), horren inguruko ebidentzia zientifikoak ez du ondorio argirik erakusten hainbat arrazoigatik. Lehenak bilakaera teknologikoaren abiadurarekin du zerikusia: 2010eko teknologia erabiliz lortutako aurkikuntzak (Blackberry, Windows 7, DVD, PlayStation 3) nekez alderatu daitezke 2026ko errealitatearekin (AA sortzailea, wearable-ak, streaming-a, 5G-a). Argitalpen zientifikoen prozesua motela da, eta ikerketa bakoitza hiru urteko atzerapenarekin iristen zaigu. Bigarren arrazoia lotuta dago eskualde eta hezkuntza-testuinguru bateko aurkikuntzak beste leku oso desberdin batzuetara egokitzeko zailtasunarekin. Hori dela eta, oso zaila da Lituanian, Finlandian edo Singapurren gertatzen dena kopiatzen saiatzea (hiru herrialde horiek oso modan daude, proba diagnostikoetan emaitza onak lortu dituztelako), haien baldintzek eta berezitasunek ez baitute gureen zerikusirik. Hirugarren arrazoia hezkuntza-prozesuen faktore ugariko izaerarekin lotuta dago: hurbilketa berak ikastetxe batean funtziona dezake eta beste batean sekulako porrota izan, pedagogiatik kanpo dauden faktoreek eragin handia dutelako; adibidez, familiaren errenta-maila, gurasoen hezkuntza-maila, ikasgela edo ikastetxe bakoitzeko ikasle-kopurua, irakasleen bitartekotasun-maila, etab. Azkenik, orokorrean, familiak ez daude prest esperimentu pedagogikoak egiteko (talde batek metodologia bat probatzen du beste talde batek beste bat probatzen duen bitartean) eta, beraz, ikerketa gehienak esperimentalak baino behaketa-azterketak dira. Ikusten dugun bezala, teknologiak hezkuntzan duen eraginari buruz ikertzea ez da erraza.
Hori esanda, orain arte eskuragarri zegoen berrikusketarik zabalenak 64 herrialdetako 2.817.252 adingaberi buruzko datuak bildu zituen, eta loturak aurkitu zituen pantailen erabilera handiagoaren eta errendimendu akademiko global eta hizkuntza errendimendu txikiagoaren artean, baita arazo emozional handiagoekin ere. Dena den, ez zuen lotura estatistikoki argirik aurkitu funtzio exekutiboetan ("pantailek arreta izateko gaitasuna suntsitzen dute" baieztapenari kontra eginez), ezta prosozialitaterik edo matematika, zientzia edo irakurketako puntuazio espezifikorik ere. Hala ere, lotura horiek eragin txikia dute, eta askoz garrantzitsuagoa dena: ezin da kausazko erlaziorik ezarri, hau da, ez dakigu pantailen erabilera handiagoa izateak arazo emozional gehiago eragiten dituen edo arazo emozional gehiago dituztenek pantailak eta gailuak erabiltzen dituzten arazo horiei aurre egiteko.
Hezkuntzan, badirudi gailuak banatzean ez dela irakaskuntza hobetzen
Hezkuntzan, badirudi gailuak banatzean ez dela irakaskuntza hobetzen. Ebaluazio asko egin dira OLPC edo Eskola 2.0 programen inpaktuari buruz, eta ondorioztatu da zenbait urteren ondoren ez direla hobetzen matematikako eta hizkuntzako emaitzak (eta, kasu batzuetan, okerrera egiten dute). Zenbait ikerketen arabera, ordenagailu eramangarriak erabiltzeko denbora mugatzeak hobetu egiten du apunteak hartzeko denbora, eta murriztu egiten du bat-bateko mezularitzako eta jolasetako denbora klasean. Ikertu da, halaber, gailu eramangarriekin egiten den ataza anitzak duen eragin negatiboa, eta horren eragina ulermenean, baita gailuak erabiltzen ez dituzten baina gertu daudenengan ere.
Klasean mugikorrak erabiltzeko debekua errendimendu akademikoan neurrizko hobekuntzekin lotu da, batez ere aldez aurreko errendimendu txarrena duten ikasleekin, izan ere, apunte gehiago eta hobeak hartzen dituzte, informazioa hobeto gogoratzen dute eta bizikidetzan hobekuntzak daude (bullying gutxiago, sozializazio handiagoa), baina efektuaren tamaina txikia da eta ezin da ikasgelako arazo guztien konponbide bezala hartu.
Eta zer gertatzen da sare sozialekin? Zalaparta handia sortu da sareek nerabezaroan duten eraginaren inguruan. Jonathan Haidtek 2025ean La generación ansiosa liburua argitaratu izanak familia eta hezkuntzako profesional asko kezkatu zituen, gizarte sareen erabilera nerabeen arazo psikologikoekin lotzen zuten ikerketa ugari biltzen baitzuen. Hala ere, azterlan bilduma horren berrikuspen zorrotzago batek erakutsi zuen ezin dugula baieztatu lotura horri eusteko ebidentziarik dagoenik. Ildo horretatik, José César Peralesen Mitos y evidencia sobre el uso intensivo de dispositivos y aplicaciones online en la adolescencia artikulua gomendatzen dut. Lan horretan, Haidtek adierazitako alarma asko desmuntatzen dira. Gauzak horrela, egia da ebidentziak ditugula esateko nerabeen arteko adikzioa Big Techen lehentasunezko helburua zela sare sozialak sortzean eta, beraz, komeni dela kontuz ibiltzea sarbidea emateko orduan.
Egunak 24 ordu baino ez ditu: loa eta jarduera fisikoa
Gailuen eraginari buruzko ebidentzia sendoagoa da lo denbora murrizteari dagokionez (hau funtsezkoa da nerabezaroan, ikasitakoak finkatzeko batez ere). 2025eko metaanalisi batek pantaila ordu gehigarri bakoitza 13 minutu beranduago oheratzearekin eta lo gutxiegi egiteko probabilitate handiagoarekin lotu zuen. Horren inguruko gomendioak hauek dira: egunaren azken orduan gailurik ez erabiltzea eta logelatik kanpo edukitzea komeni da.
Jarduera fisikoari dagokionez, loturak aurkitu dira gailu digitalen erabileraren eta sedentarismo handiagoaren artean, gehiegizko pisua edo miopia izateko arrisku txikiekin. Hemen funtsezkoa da jakitea pantailen erabilera jarduera fisikoa, jolas motorra edo aire zabaleko jarduerak desplazatzen edo ordezkatzen ari den.
Pantaila guztiak ez dira berdinak
Amaitzeko, "pantailez" ari garela esan nahi nuke, baina pantaila guztiak ez dira berdinak. Liburu elektroniko bat irakurtzeak, senide batekin egindako bideo-dei batek, fisikako simulazio batek edo online xake partida batek ez du eragin kognitibo, psikologiko edo sozial bera, TikToken 2 orduko bideo laburrak edo Netflixen serie bat ikusteak mugikorretik txateatzen duzun bitartean duen eraginarekin alderatuta. Modu berean, ez dut uste zorroztasunik gabeko gomendiorik eman daitekeenik, adinaren arabera egunean edo astean "pantailen aurrean" eman beharko liratekeen orduei dagokienez. Garrantzitsuagoa da egunero loari, eskolari, elikadurari, jarduera fisikoari, sozializazioari eta erlaxazioari eskainitako orduak errespetatzea, pantaila orduak zenbatzea baino.
Azkenik, garrantzitsua da gogoratzea hezkuntza-sistema dela jende askorentzat beren gaitasun digitalak garatu ahal izango dituen leku bakarra, beren etxeetan sarbideari, erabilerari, jabetzeari eta abarri lotutako arrakala digitalak gertatzen ari baitira. Hori bereziki garrantzitsua da egokitzapen pedagogikoa edo curriculumekoa behar den egoeretan. Teknologiak, gainera, sarbidea zabaldu, materialak egokitu, ahoz idatzitako testuak, azpitituluak, irudien deskribapena eta hezkuntza-premia bereziak dituzten ikasleentzako funtsezko beste laguntza batzuk eman ditzake. Beraz, eztabaida ez da "pantailak bai" vs. “pantailarik ez”; gure ikasleak digitalki alfabetatzea da gakoa, irizpide propioa osatu dezaten erabakitzeko teknologia bakoitza noiz erabili eta noiz hobe ez.
Gehitu EnpresaBIDEA Google-ren iturri hobetsi gisa doan
Egon zaitez azken berriekin informatuta