Gero eta eskuraezinagoa den etxebizitzen merkatuaren aurrean, etxebizitza kooperatiboa jabetzaren, prezioaren eta kudeaketaren logika tradizionalak zalantzan jartzen dituen alternatiba da. Eredu horretan, pertsonak kolektiboki antolatzen dira irabazi-asmorik gabeko etxebizitzak sustatzeko eta kudeatzeko, bizitokia izateko eta komunitatean bizitzeko eskubidea erdigunean jarriz.
Carlos Rey eta Ruben Mendez Koobizitza erabilera-lagapenean oinarritutako etxebizitza kooperatiboa sustatzen duen sareko ordezkariek honela definitzen dute: "gaur egun zentzurik handiena duen bizitzeko eredua da, beste inork ez dituen inpaktu sozialak, jasangarritasunekoak eta zaintzakoak dituena". Sabaia eskaintzeko ez ezik, sareak, elkarrekiko laguntza eta bizi proiektu egonkorrak sortzeko pentsatutako eredua ere bada.
Bizikoop: "Gaur egungo etxebizitza premiari modu mankomunatu eta autokudeatuan erantzuteko modurik egokiena da"
Ildo beretik, Bizikoopek, Euskadiko etxebizitza kooperatiben federazioak, bere dimentsio kolektiboa azpimarratu du: "gaur egungo etxebizitza premiari modu mankomunatu eta autokudeatuan erantzuteko modurik egokiena da".
Bazkideek bultzatzen duten proiektua
Etxebizitza kooperatiboaren oinarrietako bat da bazkideek proiektua hasieratik bultzatu eta kudeatzea. "Bazkideek sustatzaile eta esleipendun rola hartzen dute. Horrek bitartekariak ezabatzen ditu, eta prozesua merkeago bihurtzen du", azaldu dute Bizikoopetik.
Koobizitzak "erosketaren eta alokairuaren arteko hirugarren bide" gisa azaldu ohi du eredua. Adierazi dutenez, "erosketaren egonkortasuna du, epe luzerako bizi proiektu bat egiteko aukera ematen dizulako, baina baita alokairuaren malgutasuna ere, ez zaudelako jabetza bati lotuta, ezta espekulazioari ere". Ekonomia Sozial eta Solidarioak proposatzen duen erabilera-lagapenean oinarritutako etxebizitza kooperatiboan, eraikinaren jabetza kooperatibarena da, eta horrek eragotzi egiten du etxebizitzak merkatuko dinamiketan sartzea.
Kasu askotan, eraikinaren jabetza kooperatibarena da, eta horrek eragotzi egiten du etxebizitza merkatu dinamiketan sartzea
Alderdi hori funtsezkoa da Koobizitzarentzat: "etxebizitza kooperatibo bat sustatzen dugunean, etxebizitza hori betiko ateratzen da merkatutik. Ez da harekin espekulatzen; jendea bertatik pasatzen da, baina beti jarraitzen du ondasun kolektiboa izaten".
Etxebizitzaren krisia, egiturazko arazoa
Eredu horren garapena ezin da bereizi etxebizitzaren egungo krisitik. Prezioen igoerak, alokairuaren ezegonkortasunak eta etxebizitza publiko nahikorik ez izateak egiturazko arazo bihurtu dute etxebizitza bat eskuratzea, eta arazo horrek gazteei, adinekoei eta era guztietako familiei eragiten die.
Koobizitzatik azpimarratu dutenez, arazoa ez da kantitatearena bakarrik, baita ikuspegiarena ere: "etxebizitza kooperatiboa eskuratzea ez da soilik sabai bat izatea, osasun handiagoarekin, laguntzekin, sare sozial eta komunitario batekin bizi ahal izatea baizik". Ildo horretan, uste dute nagusi den ereduak ez diela erantzuten herritarren benetako premiei.
Komunitatea oinarri
Bizikoopentzat, etxebizitza kooperatiboa krisiaren aurrean erantzuteko gaitasuna erakusten ari da: "ez da alternatiba posible bat bakarrik; errealitate bat baizik". Hasieratik kooperatiba gisa antolatzen direnez, bazkideek zuzenean eta modu kolektiboan egin diezaiekete aurre beren bizitegi premiei.
Koobizitzak nabarmendu du eredu horrek ahalbidetzen duela prezioak murriztea eta egonkortasuna irabaztea: "kostua oinarri eta irabazi-asmorik gabe eraikitzean, etxebizitzaren benetako prezioa merkatuarena baino askoz baxuagoa da, eta alde hori hileroko kuotetan nabaritzen da". Gainera, inpaktu soziala azpimarratu dute: "Ez da soilik hor bizi direnentzat; gizartearen esku geratzen den sistema bat da".
Carlos Rey eta Ruben Mendez (Koobizitza): "Hasieratik komunitatea eraikitzen da: erabakiak, espazioak eta zaintzak partekatzen dira, eta horrek askoz lotura indartsuagoak eta kontzienteagoak sortzen ditu"
Komunitatearen dimentsioa da funtsezko beste elementuetako bat. "Hasieratik komunitatea eraikitzen da: erabakiak, espazioak eta zaintzak partekatzen dira, eta horrek askoz lotura indartsuagoak eta kontzienteagoak sortzen ditu", adierazi dute Koobizitzatik.
Etxebizitza kooperatiboak erabilera-lagapenean izan duen hazkundea zifretan ere islatzen da. Etxebizitza Kooperatiboaren Sarearen datuen arabera, 2026ko urtarrilean 2020an ehun etxebizitza baino ez ziren, eta dagoeneko 56 proiektu daude elkarbizitzan, 700 unitate inguru eta 1.000 pertsona inguru biltzen dituztenak. Fase aurreratuetan dauden proiektuak kontuan hartuz gero, 136 proiektu daude guztira. Horrez gain, erakunde juridikoa eratuta duten 25 proiektu eta 64 talde daude prozesuan, eta, guztira, 225 ekimen daude eredu horri lotuta Estatu osoan.
Erakundeen eginkizuna
Potentziala izan arren, ereduak oztopo garrantzitsuei egin behar die aurre. Bizikoopek administrazioaren moteltasuna aipatu du: "errealitatea araututa dagoenaren aurretik joan ohi da, eta administrazioa oso motela da irtenbide berriak direnean". Finantzaketa, lurzorua eskuratzea eta fiskalitatea oztopo handiak dira oraindik.
Koobizitzatik aitorpen instituzional handiagoa eskatzen dute: "eredua ez dator bat dinamika administratibo tradizionalekin, eta horrek erosketa edo alokairurako dauden laguntza askotatik kanpo uzten gaitu". Haren ustez, erakundeek lurzoru publikoa eman beharko lukete, abalak eskaini, fiskalitatea egokitu eta epe luzerako finantzaketak diseinatu: "kooperatiba batek bizitza osoa iraungo du; ez du zentzurik 30 urterako hipoteka pertsonal bat balitz bezala finantzatzea".
Finantzaketa, lurzorua eskuratzea eta fiskalitatea oztopo handiak dira oraindik
Bi erakundeak bat datoz esatean "administrazioek ezin dutela etxebizitzaren arazoa bakarrik konpondu", eta kooperatibekin eta irabazi-asmorik gabeko erakundeekin lankidetzan aritzea bide eraginkorra eta iraunkorragoa dela nabarmendu dute.
Era berean, Bizikoopek eta Koobizitzak informazioa jasotzeko eta aurreiritzirik gabe hurbiltzeko deia egin diete herritarrei. "Jendeak galdetzea, proiektuak bisitatzea, eta ikustea badagoela etxebizitza bat edo haren erabilera modu egonkor eta parte hartzailean eskuratzeko beste modu bat", adierazi dute Koobizitzatik.
"Etxebizitza kooperatiboak, nola bizi garen ez ezik, nola erlazionatzen garen ere aldatzen du"
Koobizitzatik lurraldeko tradizio kooperatiboari dei egiten diote: "kooperatiben herrialdean bizi gara, eta etxebizitzari bere unea iritsi zaio". Isolamenduaren eta segurtasun ezaren aurrean, erantzun kolektibo bat proposatzen dute: "datozen arazoei aurre egiteko modua elkarrekin egitea da, geure burua antolatuz eta zainduz". Izan ere, ondorioztatu dutenez, "etxebizitza kooperatiboak, nola bizi garen ez ezik, nola erlazionatzen garen ere aldatzen du".