Beherapenak gorabehera, une aproposa izaten da apurtu diren gauzak ordezkatu eta produktu berriak erosteko. Baina erostea ez litzateke inoiz aukera bakarra izan behar. Badira gero eta hedatuago dauden alternatiba oso egokiak: produktuak konpontzea, bigarren eskuko produktuak aukeratzea (adibidez, bogan dauden bigarren eskuko sare sozialen bidez), berrerabiltzea, trukatzea edo une jakinetarako alokairu-zerbitzuetara jotzea.
Alternatiba horiek iraunkorragoak izateaz gain, askotan merkeagoak ere badira. Horien alde egitea kontsumo arduratsuago baten alde egitea da, hondakinak murrizten laguntzen du eta produktuen balio-bizitza luzatzen, ingurumenari eta ekonomiari mesede handia eginda.
Kontsumitzaileen eskubideak babesteko sortua
EKA/ACUV Euskal Kontsumitzaileen Alkartea da. Irabazi-asmorik gabeko erakundea duela hamarkada batzuetatik euskal kontsumitzaileen eskubideen defentsan lan egiten ari da, kontsumo-gatazkak konpontzeko informazioa, aholkularitza juridikoa eta laguntza orokorra eskainiz. EKA/ACUVen misioa argia eta zeharo zehatza da: kontsumitzaileak eremu guztietan babestea eta indartzea, haien eskubideak ezagutzeko informazio-baliabideak eta materialak emanez, kontsumo-gatazketan kontsumitzaileen interesak ordezkatuz, bitartekaritza-ekintzetan eta banakako kontsultetan lagunduz eta norberaren izenean erreklamazioak egiteko baliabideak eskainiz.
Markel Etxebarria: “Gure lana oso zabala da: bankuak eta finantza-produktuak, oinarrizko hornidurak, telekomunikazioak, etxebizitza, bidaiak, online erosketak, iruzurrak edo aseguruak kudeatzen ditugu, besteak beste”
Elkarteak bi lan ildo uztartzen ditu. Alde batetik, kontsumitzaileei aholkularitza eta defentsa juridikoa eskaintzen die haien eskubideak urratzen direnean. “Gure lana oso zabala da: bankuak eta finantza-produktuak, oinarrizko hornidurak, telekomunikazioak, etxebizitza, bidaiak, online erosketak, iruzurrak edo aseguruak kudeatzen ditugu, besteak beste”, adierazi du Markel Etxebarriak, EKA/ACUVeko komunikazio arduradunak. Bestetik, funtsezkotzat jotzen dute informazio eta heziketa lana. Kontsumo arduratsuago baten alde lan egiten dute artikuluen, kanpainen, hitzaldien, komunikabideetan egindako agerraldien eta erakunde publikoekin duten lankidetzaren bidez, kontsumitzaileek erabaki informatuak har ditzaten.
Kontsumoa asko aldatu da
Proiektua Urkoa elkartearekin abiatu zuten, Uribe Kostako Kontsumitzaileen Alkartearekin, hain zuzen ere. Horrela jaio zen, baina denborarekin, konturatu ziren kontsumitzaileen defentsan urrats sendoagoak emateko beharrezkoa zela egitura bateratu eta indartsuago bat eraikitzea.
Testuinguru horretan, EKA/ACUV proiektua sortu zen, EAEko kontsumitzaileak ordezkatuko zituen erakunde hurbil, sendo eta eraginkor bat sortzeko helburuarekin, gero eta ohikoagoak eta konplexuagoak diren abusuzko praktiken aurrean.
Etxebarriak dioenez, urteek aurrera egin ahala, kontsumoa asko aldatu da (hala nola digitalizazioa, finantzaketa modu berriak edo online merkataritza) eta elkartea etengabe egokitzen joan da erronka berri horiei erantzutzeko, betiere begirada kritikoari eta ikuspegi sozialiari eutsiz.
Arazo eta kezka nagusiak
Azken urteetan, EKA/ACUVen jasotzen dituzten arazo nagusiak finantza-erakundeekin lotutako erreklamazioak izan dira, alde handiz. Hipoteka-gastuak, abusuzko klausulak, IRPHa, neurrigabeko komisioak edo gardentasun gutxiko finantza-produktuak (adibidez, Revolving txartelak) izan dira kontsumitzaile askoren kezka nagusia, eta, gaur egun, oraindik protagonista dira.
Horren atzetik, aerolineekin lotutako arazoak datoz, jada klasiko bihurtu direnak: hegaldien atzerapenak edo baliogabetzeak, itzulketak, konpentsazioak edo informazio faltak. Etxebarriaren arabera, arazo horiek bereziki areagotzen dira urteko garai jakin batzuetan, oporraldietan edo kontsumo handiko kanpainetan. Telefono-konpainiek ere pisu handia dute erreklamazioetan: fakturazio okerrak, kontratu-aldaketak jakinarazi gabe, baja emateko zailtasunak edo zerbitzuen baldintzen inguruko gardentasun falta dira ohikoenak. Horiez gain, eta bigarren maila batean, publizitate engainagarria, eskaintza faltsuak, itzulketak egiteko arazoak, bermeak ez errespetatzea edo online iruzurrak ere agertzen dira, batez ere kontsumo digitalarekin lotuta.
Arazoak konpontzeko bideak
Arazo horiek konpontzeko lehen urratsa informazioa da beti: erosi aurretik baldintzak ondo irakurtzea eta, erosketa eginda, tiketak, fakturak eta komunikazio guztiak gordetzea giltzarri da. Arazoren bat sortzen bada, ezinbestekoa da enpresari idatziz erreklamatzea eta horren “arrastoa” uztea. “Enpresak erantzuten ez duenean edo proposatutako konponbidea egokia ez denean, kontsumitzaileek gurera jo dezakete. Hemen, kasu bakoitza aztertzen dugu eta erreklamazio-prozesu osoan zehar laguntzen dugu, beharrezkoa bada bide judiziala ere barne hartuta”, esan du elkarteko komunikazioa arduradunak.
Izan ere, arazoak bereziki kontsumo handiko aldietan pilatzen dira: merkealdietan, Black Fridayn, Gabonetan edo kanpaina komertzial handietan, gehienbat. Une horietan presak, publizitatearen presioa eta erabaki azkarrak uztartzen dira, eta horrek handitu egiten du akatsak egiteko, abusuzko praktikak jasateko eta kontsumo-gatazkak sortzeko arriskua.