Euskal Autonomia Erkidegoko lehen sektoreak egitura eraldaketa sakonari ekin dio, Lursail Nekazaritza Zerbitzuak Koop behin betiko martxan jarrita. Erakunde berri hori ez da hitzen taldekatze hutsa; erreferentziazko hiru aholkularitza-zentroak —Abere (Araba), Abelur (Gipuzkoa) eta Lorra (Bizkaia)— bateratzeko lau urteko hausnarketa estrategikoko prozesu baten emaitza baizik.
90 profesional espezializatuko egitura bat eta hiru lurralde historikoetan presentzia duenez gero, Lursail sortu da 5.000 nekazaritza-ustiategi, 67 elkarte eta 18 kooperatiba baino gehiago biltzen dituen ehun bat ordezkatzeko. BPGan pisua %0,8koa izanik ere, elikagaien industriaren trakzioa funtsezkoa den sektore batean, kooperatibak bere gain hartzen du NPB Nekazaritza Politika Bateratuaren arau konplexutasunak eta trantsizio digital azeleratuak markatutako jarduera profesionalizatzeko erronka.
Indarrak batu bizirauteko
Bat egiteak eskalako ekonomiak lortzeko beharrari erantzuten dio. Historikoki, zentro bakoitzak probintzia-dinamika pean jarduten zuen, baina Euskal Autonomia Erkidegoko ustiategi kopurua murrizteak (40.000 ustiategi izatetik 12.000 izatera igaro da azken hamarkadetan) konbergentzia teknikoa eskatzen zuen lehiakortasuna ez galtzeko.
Asier Usandizaga kooperatibako zuzendari-kudeatzaileak azaldu du: “Aholkularitza zerbitzuaren homologazioa lortu ahal izateko indarrak batu behar genituen. Orain arte lurralde bakoitzari zegozkion bulegoak mantentzen ditugu, baina dena Lursailen babespean. Izen hori mantentzea erabaki genuen, Europa mailan ezagunena delako eta, beraz, gure mugetatik kanpo identifikagarriena delako”.
Asier Usandizaga: “Aholkularitza zerbitzuaren homologazioa lortu ahal izateko indarrak batu behar genituen. Orain arte lurralde bakoitzari zegozkion bulegoak mantentzen ditugu, baina dena Lursailen babespean"
Lursailek zerbitzuak eta tarifak homogeneizatu nahi ditu, baina Arkauten, Azpeitian eta Lezaman egoitzak mantenduta, lurralde hurbiltasuna ez galtzeko: “Landa-munduko langile guztiek beren konfiantzazko zentrora joaten jarraitu ahal izango dute, bertan aholkatu ditzaten. Orain baliabide hobeak ditugu”, gehitu du kudeatzaileak.
Kontabilitaterako eta NPBrako laguntza
2024aren amaieran 200 profesional baino gehiagori egindako inkesta batek erakutsi zuen ekoizleen %65ek zerga eta kontabilitate aholkularitza duela lehentasun nagusi, eta %60k gertutik jarraitzen dutela NPBren laguntzen kudeaketa. Karga burokratikoa sarrera-oztopo bihurtu da aktibo berrientzat, eta abandonu kausa beteranoentzat.
Kooperatibak burokrazia zenbatean murriztuko duen zehaztea ez da batere erraza, Usandizagak dioenez. Sektorea oso berezia da: baserritar askok ez dute, ez e-mailik, ez ordenagailurik. “Guregan konfiantza handia dute, eta kontabilitatea zein sistema fiskalak kudeatzen espezialistak garenez, askotan karga burokratiko guztia guregan erortzen da, haiek erosoago izan daitezen”.
2024aren amaieran 200 profesional baino gehiagori egindako inkesta batek erakutsi zuen ekoizleen %65ek zerga eta kontabilitate aholkularitza duela lehentasun nagusi, eta %60k gertutik jarraitzen dutela NPBren laguntzen kudeaketa
Europako araudiak dagoeneko eskatzen du koaderno digitala erabiltzea eta datuak SIEX sisteman integratzea. Belaunaldien arteko eten digitalarekin askotan talka egiten duten tresnak direnez gero, Lursailek zubi teknologiko gisa jarduten du, ekoizle txikiak berrikuntzak eskura ditzan erraztuz, hala nola bilketarako robotika edo 4.0 doitasuneko makineria.
Erronka demografikoa: belaunaldien arteko erreleboa
Titularren batez besteko adina 60 urte ingurukoa izanik, euskal nekazaritzak arrisku sistemikoari egin behar dio aurre. Erretiroagatik bideragarriak diren 1.500 ustiategi inguru ixtea saihesteko, erakundeek Belaunaldi Erreleborako Bitartekaritza Bulegoa aktibatu dute 2026an. Lursailek zeregin operatibo kritikoa du eskema horretan, eta 18 eta 49 urte bitarteko ekintzaile berrien negozio-planak monitorizatzeaz eta tutoretzaz arduratzen erakundea da.
Usandizagaren arabera, lehenengo urtean monitorizazioa gauzatzen da. Denbora horretan bideragarritasun plana egin eta ustiategi hori errentagarria den aztertzen da. Eman behar diren pausoak ezartzen dira, bai eta zeintzuk diren laguntzak eskatzeko betebeharrak ere. “Lehen fase hori pasa ondoren, bost urtez egoten gara beraiekin, emandako pausoak ondo eman direla ziurtatzeko. Horri esker esan genezake gaur egun aurkezten diren planen %96 arrakastatsua dela”, dio gerenteak.
40 monitorizazio eskaera inguru iristen zaizkie urtero, baina helburua da egunero eskaera bat jasotzea. “Belaunaldien arteko erreleboa bultzatu behar dugu. Horregatik, administrazioetatik, Europatik zein Eusko Jaurlaritzatik diru asko jartzen ari dira gai horretan. Lehen sektorerik gabe, ez dagoelako, ez bigarrenik, ez hirugarrenik”.
Gaur egun, Euskal Autonomia Erkidegoak ez du bere lurraldean agronomiako edo albaitaritzako goi-mailako prestakuntza-eskaintza nahikorik. Horrek talentu teknikoa atxikitzeko polo bihurtzen du Lursail. Kooperatibak egonkortasuna eta proiekzioa eskaini nahi dizkie profesionalei, aholkularitza kalitate gorenekoa izango dela bermatzeko, 14/2026 Dekretu berriaren eskakizunak betez. Dekretu horrek eskatzen du erakundeek 50 aholkulari baino gehiago izatea, tituludunak eta esperientzia egiaztatua dutenak.
Asier Usandizaga: “Belaunaldien arteko erreleboa bultzatu behar dugu. Horregatik, administrazioetatik, Europatik zein Eusko Jaurlaritzatik diru asko jartzen ari dira gai horretan. Lehen sektorerik gabe, ez dagoelako, ez bigarrenik, ez hirugarrenik”
Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan lanbide heziketako eskola bana dago. Ingeniaritza teknikoaren eskaintza Nafarroako Unibertsitate Publikoan soilik topa daiteke. "Bestela, Zaragoza, Lleida edo Madril dira aukerak. Etxetik urrun joaten badira, azkenean han finkatzen dira, eta zailagoa izaten da bueltan ekartzea”, argitu du Usandizagak.
Eusko Jaurlaritzari helarazi dioten arazo bat dela onartu du, talentu ihes nabarmena ikusten ari baitira. Beste arlo askorentzat bezala etorkizun ziurra den bezala, agronomiari dagokionez ez du hala ikusten Lursaileko gerenteak EAEren kasuan. Nafarroako Unibertsitatearekin hitzarmena dutela azpimarratu du praktikak eskaini ahal izateko, eta Zaragozakoarekin, berriz, lan-poltsa baten bidez aritzen dira.
Emakumeak txertatzea
Landa eremuko emakumeek eragile estrategiko gisa duten zeregina eta Elikadura Katearen Legea betetzea dira Lursailek bere nahitaezko aholkularitzan txertatzen dituen bi ardatz. Helburua da lehen mailako ekoizpena ez izatea elikagaien industriaren maila ahula, bidezko merkataritza harremanak eta ekoizpen kostuak estaliko dituzten prezioak bermatuta.
“2030. urtetik lege bihurtuko da Emakume Nekazarien Estatutua. Kontseilu, zuzendaritza eta erakundeetan emakumeen presentzia egon behar du. Gizonen eta emakumeen ehunekoa parekatua izan behar da laguntzak jaso ahal izateko”, dio kooperatibako arduradunak. Lursaileko kontseilu errektorean berdintasuna bermatuta dago; izan ere, %50 emakumeak dira. Kooperatiba guztian emakumeek %67 betetzen dute.
Asier Usandizaga: “2030. urtetik lege bihurtuko da Emakume Nekazarien Estatutua. Kontseilu, zuzendaritza eta erakundeetan emakumeen presentzia egon behar du"
Nekazaritza munduan, nahiz eta gehiengoa gizonezkoak izan, pixkanaka emakumeen kopurua handitzen doa, gero eta gehiagori interesatzen zielako landa eremua. Kudeatzaileak aitortu du paradigman aldaketa bat ikusten ari dela.
Helburuak argi
Lursailek 2026eko ekainerako aurreikusi du erabat operatibo egotea, lehen sektore osorako 267 milioi euroko babes aurrekontu instituzionalarekin. “Zerbitzu onenak eta berritzaileenak emateko prest egon behar dugu. Europatik markatuta datoz, eta gure jomuga da lehen sektoreko langileei aholkularitza zehatzena eta baliotsuena eskaini ahal izatea”, argitu du Usandizagak.
Helburua argia da: sektore profesionalizatua finkatzea, klima aldaketarekiko erresilientea eta, batez ere, erreleboa gidatu behar duten belaunaldi berrientzat erakargarria.