Abuztuko kolapsoa: oporrak ala opresioa?

Garai batean, oporrak zerbait sinplea ziren: bulegoko atea itxi, autoa kargatu eta hiru astez desagertu. Norbaitek zerbait behar bazuen, itxaron egin beharko zuen, edo bere kabuz konpondu, edo —hara, kontzeptu iraultzailea— irailera arte utzi. Gaur egun, aldiz, hondartzako toalla zabaldu, eta eguzkitako kremarekin batera, kate digital oso bat eramaten dugu bizkarrean: posta elektronikoa, Teams, Signal, WhatsApp taldeak (lanekoak, jakina, baina "informalak", horrek dena arintzen omen du) eta bezeroen dei "azkarrak", inoiz ez direnak azkarrak. Out of the office mezu automatikoa bidali dugu, bai, baina denok dakigu zer den benetan: fikzio literarioko genero txiki bat, inork sinesten ez duena, ezta idatzi duenak berak ere. Bidali eta hamar minutura hor gaude, mugikorrari begira, "badaezpada".

Eta ez da irudipen hutsa. InfoJobsen azken inkestaren arabera, Espainiako langileen %63k aitortzen du ez duela deskonektatzen oporretan, eta Edenreden 2026ko Laneko Ongizate azterketak are datu kezkagarriagoa dakar: langileen %81,6k lan-orduetatik kanpo deiak eta mezuak erantzuten jarraitzen du. Hori guztia deskonexio digitalerako eskubidea 2018tik legez arautua dagoen herrialde batean, eta 2021ean urrutiko lanaren legeak indartu zuenetik. Paperean, eskubidea hor dago, protokolo korporatibo dotoreetan jasota, konpainiako intraneteko PDF batean lo. Praktikan, ordea, legeak ez du klausularik erantzukizun-sentimenduaren kontra. Zeren hor dago koska: askotan ez da nagusia deika ari zaiguna, gu geu gara katea estutzen duguna. Proiektu bat esku artean dugunean, bezero garrantzitsu bat zaindu beharra dagoenean, apustu profesional bat jokoan dagoenean, edo —klasiko bat— irailaren 15erako epe zehatz bat jarri digutenean, nork deskonektatzen du lasai? Eskubidea izatea gauza bat da; erabiltzeko baldintza errealak izatea, beste bat.

Arazoaren zati handi bat egiturazkoa da, eta hemen dator ironiarik gozoena: guk geuk diseinatu dugu sistema hau. Hego Euskal Herrian, denok goaz oporretara aldi berean, abuztuan, prozesio kolektibo batean, autobideak eta hondartzak batera kolapsatuz. Ondorioz, abuztuan lanean geratzen dena bakardade kosmiko batean geratzen da, eta oporretan doana, berriz, jakinaren gainean doa: bere gauzak ez ditu inork ordezkatuko, pilatu egingo dira, sumendi baten moduan, itzuleraren zain. Horregatik erantzuten ditugu mezuak eguzkitakoaren azpitik: irailari beldurra diogulako. Iparraldean, aldiz, oporren kultura ezberdina da, eta ez dago hainbesteko kolapsoa abuztuan. Han, oporrak mailakatuta daude, eta jendeak oporrak hartzen ditu urte osoan zehar.

Beste geografia batzuetan, aldiz, abuztua hilabete arrunt bat da. Alemanian, esaterako, eskola-oporrak eskualdeka mailakatuta daude: lander bakoitzak bere datak ditu, uda osoan zehar banatuta, eta udako etenaldia sei bat astekoa da, ez gurea bezalako ia hiru hilabeteko basamortua. Danimarkan, Herbehereetan edo Erresuma Batuan ere uda laburragoa da eskoletan, baina atsedenaldiak urte osoan zehar banatzen dituzte. Eta enpresetan antzeko zerbait gertatzen da: jendea txandaka joaten da oporretara, jarduera ez da inoiz erabat gelditzen, eta beraz inor ez da ezinbesteko sentitzen abuztu betean. Desestazionalizazioa deitzen diote; guk "abuztuko itxiera" deitzen diogunaren antidotoa, alegia. Ez da kasualitatea gure eskola-egutegia ere eredu horren beste muturrean egotea: ikasle daniar edo aleman batek sei aste inguru ditu udan; hemengoak, ia hamabi. Dena kolpetik, dena batera, gero dena hutsik.

Enpresa-munduan gabiltzanok badakigu zer den hau: eskaintzaren eta eskariaren kudeaketa txar bat, baina denboraren merkatuan. Denok produktu bera —oporrak— kontsumitu nahi dugu leihatila berean, eta gero harritu egiten gara sistemak gainezka egiten duelako eta katea eten ezinik gabiltzalako. Agian heldu da garaia deskonexioa ere kudeaketa-arazo gisa tratatzeko: ordezkapenak planifikatu, erantzukizunak banatu, epeak zentzuz jarri (ez, mundua ez da irailaren 1ean amaitzen) eta oporrak mailakatzeko kultura bat eraiki. Zeren eskubide bat, erabiltzen ez bada, apaingarri bat besterik ez da.

Eta amaitzeko, hausnarketa bat. Gaur egun, badirudi ez dugula ezer gerorako uzten, ezta oporretan ere. Baina agian, abuztuan behintzat, komeni zaigu gauzak lasai hartzea eta deskonexio digitala praktikatzea. Izan ere, "ez utzi biharko gaur egin dezakezuna" dioen atsotitzari buelta emanez, zergatik ez "utzi gaurko lana biharko, eta gozatu oporrez"? Irailak baditu hogeita hamar egun, eta denak dira lanerako. Bitartean, itzali sakelakoa, edo behintzat isilarazi: kate digitalek ere merezi dute opor pixka bat. Gainera, ezin dugu ahaztu deskonexio digitala osasun mentalerako ere garrantzitsua dela. Izan ere, etengabe konektatuta egoteak estresa, antsietatea eta neke mentala eragin ditzake. Beraz, oporrak aukera ezin hobea dira deskonektatzeko, erlaxatzeko eta burua freskatzeko. Ez dezagun ahaztu osasun mentalak ere oporrak behar dituela!