Aipa ditzagun hiru

Aipa itzazu Euskal Herrian azken hamar urtean sortu eta euskal ekonomiarentzat esanguratsuak diren erreferentziazko hiru enpresa. Diskurtso estetiko eta predikatzaile asko dago, baina benetan ekonomian eragiten duten eta gizartean inpaktua eragiten dutenik gutxi dago, oso. Ez da nik bultzatu nahi nukeen ekintzailetza eredua —enpresa handiak egitearena— baina ekintzaile tasa hain baxua izan denez beti, sektore berrietan eragina izan behar duten enpresak —asko eta txikiak ezean, gutxi eta esanguratsuak— eratu behar dira.

Azken hamarkadan asko aldatu da mundua, gizartea eta ekonomia, baina ez dut sumatzen sektore berrien aldeko apustu argirik. Inbertsioa teknologia zentroetan eta itxaropen handiko enpresa gutxi batzuetan pilatzen da —189 milioi euroko inbertsio-erronda bat ikusi dugu—, baina ez dago enpresa berriak sortzearen aldeko apustu eta azpiegitura zabalik.

Datuek, lehen begiratuan, kontrako zerbait diote: Eustaten arabera, 2026ko maiatzera arte 1.843 enpresa sortu ziren EAEn, aurreko urteko aldi berean baino %6,3 gehiago, eta hori da 2008tik hona urtarriletik maiatzera bitartean lortu den kopururik handiena. Enpresa gehiago sortzen dira, baina zein sektoretan? Euskadin ETEen ehunekoa oso altua da (%98, gehienak enpresa txikiak), baina lurraldeko enpresa txiki berritzaileen ehunekoa nahiko baxua da, %38,9koa besterik ez. Enpresa gehiago sortu, bai, baina sektore beretan.

Ez da, beraz, ideia falta —jende askok baditu ideiak—, exekutatzeko gaitasuna eta sektore berrietan arriskatzeko apustua falta zaizkigu. Industrian eta zerbitzu tradizionaletan ondo moldatzen gara, baina bioteknologian, energia berrietan, adimen artifizialean edo espazio-teknologian gutxi dira nazioarteko erreferentzia bihurtu diren proiektuak. Eta hor badago beste faktore bat: porrot egiteko beldurra %61,5ekoa da oraindik euskal ekintzaileen artean, eta hori ez da kasualitatea, gure kultura ekonomiko zuhur eta kontserbadorearen ondorio bat baizik.

Ekintzailetza olatu berri bat behar dugu: inbertsioa enpresa erraldoi batzuetan pilatu beharrean, ehunka proiektu txikitan barreiatu, arrisku-kapitala demokratizatu eta enpresa-tamaina txikiaren berrikuntza-arrakala zuzenean landu beharko genuke. BGAEek 29.000 milioi euro baino gehiagoko ondarea kudeatzen dute gaur egun EAEn —EAEko BPGaren %36 inguru— eta kantitate hori errekor historikoetan dago. Diru horren zati handi bat aktibo tradizional eta kontserbadoreetan dago inbertituta, eta tokiko arrisku-kapitalera bideratutako proportzioa oso txikia da. Eusko Jaurlaritzak berak 2025ean sortu zuen Euskal Finantza Aliantza 1.000 milioi euroko hasierako inbertsioarekin, finantza-esparru komun bat eratu eta sektore estrategikoetako enpresen eraldaketa bizkortzeko. Norabide zuzena da, baina eskala oso txikia oraindik gure aurrezki-bolumen osoarekin alderatuta: BGAEen ondarearen %1 soilik tokiko arrisku-kapitalera bideratuz gero, ia 290 milioi euro egongo lirateke eskuragarri urtero ekintzailetza berrirako.

Eta azkenik, sektore berrietan apustu argia egin behar dugu —unibertsitateak, finantzaketa publiko-pribatua eta talentua lotuz—, enpresa erraldoi bakan batzuen menpe egon gabe. Hurrengo hamarkadan, norbaitek galdetzen digunean, hiru izen baino gehiago eman ahal izan behar ditugu, zalantzarik gabe.