Aurria eta binperra

Behin eta berriro entzuten dugu, aunitz arlotan eta askotariko eledunen ahotan, enpresa baten benetako balioa berau osatzen duten pertsonak direla. Bezeroak beti zuzen daudela agindu zuen ortodoxia berberak esaten digu orain barne-bezeroari begira jardun behar dugula; horren urria den talentua zaindu eta babestu egin behar dugula, alegia, enpresa-proiektuaren jarraikortasuna bermatuko badugu. Horregatik, esaten digute ahots ortodoxoek, talentuaren garaia da hau.

Talentu hitzak argazkiaren alderdi bat baino ez du erakusten eta arriskutsua da, argazki osoa dela iradoki dezakeelako. Eta ez da horrela.

Enpresek ez dute topatzen bilatzen duten talentua, eta langileek ez dute aurkitzen behar duten lana. Eurostat Eurpako Estatistika Bulegoaren azken datuek adierazten dutenez, joan den urtean 109.000 lanpostu huts baino gehiago geratu ziren Espainian langile egokien faltan. Hamar enpresatik zortzik aitortu zuten zailtasunak izan zituztela bilatzen ari ziren langileak aurkitzeko. Lanpostu huts gehienak (% 70) ETEetan eta 200 langile baino gutxiagoko enpresetan gertatu ziren, bereziki gazteentzat hain erakargarriak ez diren sektoreetan: nekazaritzan, industrian, eraikuntzan eta zerbitzuen sektorean.

Talentu hitza ez zait gustatzen, aitor dut, dohain ia jainkotiarrak dituzten pertsonak direla iradokitzen duelako. Zeharo prestatuta eta goi-mailako esperientziadunak, lanari emanda bizi direnak, gaitasun apartak eskuratzen dizkigutenak edozein proiektu aurrera eraman ahal izateko; izaki ahalguztidunak. Hitza ez zait gustatzen, adibidez, bazterrean uzten dituelako distira egiten ez duten lanpostuetan beren lana txukun baino txukunago, arduraz eta konpromisoz egiten duten makina bat langile. Eta hitza ez zait gustatzen erabat normaldu delako talentua ulertzeko modu baztertzaile hau, gizarte honek jasaterik ez dituen arrakaletan gero eta gehiago sakontzera garamatzana.

Gure aitak bizitza ia osoa eman zuen enpresa berean. Harritu egiten da seme-alaben eta, are gehiago, biloben laneko mugikortasuna hizpidera ateratzen denean familiarteko topaketetan. Enpresa ongi badoa, itxi behar ez badu behintzat, zertarako eta zergatik lanaz aldatu? Niri erantzun asko okurritzen zaizkit, baina berarentzat ulergaitza da guztiz.

Gazte garaiko lantxoak alde batera utzita, bere bizitza profesionala oso-osorik enpresa bakar baten gauzatu zuen. Bizitza osorako enplegatzaile berarekin irautea pentsaezina izan daiteke gaur egun langile gazte askorentzat, baina aurreko belaunaldia itxaropen horrekin (ia ziurtasun horrekin) sartu ohi zen lanaren mundura.

OCDE edo ELGAren datu-basea arakatuta ikusi dut Italiako langileak direla aztertutako herrialdeen artean leialenak, batez beste 12,4 urte eman baitituzte enpresa berean. Daniarrek eta lituaniarrek, ordea, 7,2 eta 6,8 urte baino ez dute irauten, hurrenez hurren. Panorama zeharo desberdina da munduko beste zenbait tokitan: Hego Koreako gazteen erdiak kontratatu eta urtebete baino gutxiagora utzi du lehen lana, hobeto ordaindutako eta lan-baldintza hobeak dituen lanpostu baten bila. Ez dakit nola azalduko diodan datu hau nire aitari, egia esan.

Lan-mugikortasuna gero eta handiagoa dela diote datuek, eta egia da hori, noski, baina soilik mugitzeko gaitasuna duten langileen artean. Beste askori nire aitari bezain arrotza egiten zaio. Eta ñabardura hori garrantzitsua da lanaren merkatua zeharo polarizatu baita azken urte hauetan: txanponaren aurrian lan-aukeren artean hautua egiten duen elitea dago, eta binperrean lanerako aukerarik apenas ez duen gero eta jende gehiago.