Lankidetza publiko-pribatua: ezinbesteko bidea

Azken asteotan, lankidetza publiko-pribatua (LPP) titularren eta eztabaida politikoaren erdigunean kokatu da berriro. Esanguratsua da ikustea nola Madril edota Andaluzia bezalako erkidegoetan, non diskurtso politikoa ultraeskuinaren itzal xenofoboak –beste toki batzuetan bezainbeste– baldintzatzen ez duen, lankidetza-eredu hau bihurtu den talka ideologikoaren ardatz nagusia. Gurean ere, Eusko Legebiltzarreko saioetan zein mahai sektorialetan, kontzeptu bera erabiltzen da arma jaurtigarri gisa edo panazea unibertsal gisa. Badirudi ez dagoela erdibideko lursailik: batzuentzat LPPa zerbitzu publikoen desegite baten atarikoa da; besteentzat LPPa administrazioaren eraginkortasun-eza konponduko duen formula magiko bakarra da. Eztabaidaren beroak, ordea, askotan ez digu uzten mamia ikusten, eta karikatura horiek, erosoak izan arren, guztiz eskasak dira gaur egungo errealitate konplexurako.

Gure garaiko erronka nagusia ez da Estatuaren edo merkatuaren artean hautatzea, biak eredu bateraezinak balira bezala. Benetako erronka da erabakitzea ea gai garen ala ez ate joka ditugun aldaketa sakonei erantzun kolektibo, sendo eta azkar bat emateko. Aldaketa horiek izen-abizen ezagunak dituzte: trantsizio ekologiko-energetikoa, teknologiko-digitala eta soziodemografikoa. Datozen hamarkadetako ongizatea hiru fronte horietan dugu jokoan eta bakar batek ere ez du konponbide erraz bat.

Trantsizio horietako bat bera ere ezin da arrakastaz gidatu instituzioen bakardadetik, ezta merkatuaren autosufizientzia hutsetik ere. Sektore publikoa ordezkaezina da: berak finkatu behar du iparrorratza, lehentasunak ezarri eta bidezkoak ez diren baliabideen banaketak zuzendu. Baina onar dezagun: egungo erronken tamainak administrazio publikoaren gaitasun exekutiboa gainditzen du. Beharrezkoak diren inbertsio-bolumena, berrikuntza teknologikoa eta gauzatze-abiadura enpresa-sarean eta gure ezagutzaren ekosisteman daude neurri handi batean.

Beraz, sektore pribatuak inbertsiorako transizioetarako beharrezkoa den giharra eman lezake, baina hori, bere horretan, ez da nahikoa. Norabide publikorik eta estrategia partekaturik gabe, ekimen pribatuak berehalako etekinaren logikari jarraituko dio, eta hori, ziurrenik, ez da komunitatearen beharrekin bat etorriko.

Horregatik, LPPa funtsezko gobernantza tresna izan behar duela defendatzen dut. Ez da soilik kontratazio kontu bat; gaitasun desberdinak partekatutako helburu baten inguruan josteko modua da. Mesfidantzaren logikatik (non batak bestea erasotzaile edo oztopo gisa ikusten duen) erantzukizun partekatuaren logikara igaro behar dugu. Baina, kontuz: ez du edozein lankidetzak balio.

XXI. mendeko LPPak balio publikoa sortu behar du derrigorrez. Erakundeek, enpresek, unibertsitateek eta kooperatibek balio horren "ko-sortzaile" gisa jardun behar dute. LPPak gardentasun osoa eskatzen du, arriskuak modu orekatuan banatzea, eta, batez ere, gizartearen aurrean kontu-ematea. Ez da enpresa pribatuei alfonbra gorria jartzea, baizik eta helburu publikoak lortzeko bidean bidelagun zorrotzak izatea.

Euskadik arrazoi sendoak ditu eztabaida hau heldutasunez hartzeko. Gure industriak presio handia du deskarbonizazioaren eta lehiakortasun teknologikoaren ondorioz. Baina, aldi berean, gutxi dira gurea bezalako oinarri industriala, kluster-kultura finkatua eta sare zientifiko-teknologiko sendoa duten lurraldeak. Osagai guztiak ditugu "misioetan" oinarritutako lankidetza-eredu propioa garatzeko: non inbertsio publikoak palanka-lana egiten duen sektore pribatuak norabide zehatz horretan berrikuntza landu dezan.

Eztabaidaren maila igotzea dagokigu, titular errazetatik ihes eginez. Helburua ez da enpresei "laguntzea" soilik; baliabideak norabide zehatzetan jartzea da: industria-sarea deskarbonizatzea lehiakortasuna eta sustraitze ekonomikoa arriskuan jarri gabe; eraldaketa digitala gidatzea lan-eskubideak eta gizakia erdigunean jartzen dituen gobernantza baten bidez; eta zahartze demografikoari erantzutea zaintza-eredu jasangarri eta inklusibo batekin, belaunaldien arteko ituna pitzatu gabe. Horixe da, azken finean, XXI. mendeko herri-gaitasuna egituratzea.

"Estatu gehiago" edo "merkatu gehiago" dioen dikotomia zaharkituta gelditu da. Etorkizuneko erronkei aurrez aurre begiratuko dieten lurraldeak eragileak koordinatzeko eta inbertsioak lerrokatzeko gaitasuna dutenak izango dira. Galdera ez da LPPa egon behar den ala ez; galdera da denon onurarako beharrezkoa den aliantza zorrotz, garden eta, batez ere, emankor bat eraikitzeko prest gauden.