Malgutasuna ala perpetuazioa?

Abuztuaren 28an sartu da indarrean jubilazio malguaren erreforma berria. Aurrerantzean, jubilatuek %33tik %80ra bitarteko lanaldia egin ahal izango dute, baita autonomo bezala aritu ere. Espainiako Gobernuak modernizazio gisa saldu du: pentsioa eta lana bateragarri egiteko formula "hobetua". Zenbakiek eta kontakizunak, ordea, ez al dute talka egiten?

Ez da kasualitatea erreforma orain egin izana. Baby boom belaunaldia erretiroan sartzen ari da erritmo bizian —zazpi hilabetetan ia 220.000 jubilazio berri erregistratu dira Espainiar Estatuan—, bizi-itxaropenak luzatzen jarraitzen du, eta sistemak egiturazko defizita arrastatzen du. Pentsioak igotzeko marjina estutzen ari den unean, gobernuak beste bide bat aurkitu du: jendea lanean lotzea, ahal dela gastua kontrolatzeko. Ez da lehen aldia. Atzerapenagatiko pizgarriak, jubilazio aktiboa, partziala... denak norabide berean doaz. Pentsioak nahikoa igo ezin dituenean, kutxa orekatzeko modu diskretuena al da jendea lanera bueltaraztea?

Interesgarriena ez da zergatik, norentzat den baizik. Erreformak dio pentsioa lanaldiaren araberakoa izango dela, eta sei hilabete itxaron ondoren hasten bada, %15 edo %25eko gehigarria egongo dela. Esaterako, 850 eta 1000 euroko pentsioa duenarentzat, lan berriak 1.300 euroko diru-sarrera ekar beharko lioke merezi izateko. Zeinek eskaintzen du hori lanaldi partzialean? Ia inork ez. Autonomoen kasuan okerrago: pentsioaren %25era mugatuta daude, eta erretiratu aurreko hiru urteetan RETAn egon ez izana eskatzen zaie —hau da, jarraikortasunez lan egin dutenak kanpo uzten ditu—.

Dirua duenak edo kualifikazio altua duenak baliatuko du malgutasun hau —ingeniariek, sanitarioek eta soldata altuko profesionalek—, eta pentsio txikiena duenak, hain zuzen mekanismo hau gehien beharko lukeenak, ezingo du. Karrera profesional egonkorra izan dutenek aukera dute noiz eta nola erretiratu erabakitzeko, baina prekarietatea edo lan-etenaldiak jasan dituztenek —bereziki emakumeek, zaintza-lanagatiko kotizazio hutsuneengatik— aukera gutxiago dute, eta lanera itzultzeko beharra handiagoa. Sistema batek "aukera" izeneko tresna bat sortzen du, baina aukera hori aukeratzeko baliabideak dituenarentzat bakarrik da erreala. Gainerakoentzat, "malgutasuna" hitz hutsala da.

Zahartze aktiboaren kontzeptua erreforma hauen legitimazio oinarri gisa erabiltzen da. Ez da gauza bera aukeraz lan egitea edo beharrez egitea. Eta kasu askotan, pentsioaren eta lanaren arteko bateragarritasuna ez da nahi baten emaitza, nahitaezko diru-sarrera ezaren ondorioa baizik. Pentsioak berak bakarrik ez du bizitza duin bat bermatzen kasu guztietan, sistema hutsune hori normaltzat hartzen hasi da eta gabezi hori osatzeko ardura herritarrari eransten dio.

Nire ustetan, jubilazioa bermatutako eskubide izateari uzten ari zaio, eta gero eta gehiago ibilbide profesionalaren eta diru-sarrerak sortzen jarraitzeko gaitasunaren araberakoa bihurtzen da. Jada ez gara sistema bideragarria den ala ez eztabaidatzen ari, zer nolako babesa eskaintzen duen baizik; izan ere, konponbidea urte gehiago lan egitea, jubilazioan diru gutxiago kobratzea eta banakako erantzukizun handiagoa bere gain hartzea bada, eredu-aldaketa baten aurrean gaude, politikoa eta soziala.