Nire denbora-kapsula

Etorkizun esaten diogu etortzeko dagoelako oraindik, baina maiz orainaren ispilu bat besterik ez da. Ameriketako Estatu Batuek denbora-kapsula bat lurperatu berri dute independentziaren 250. urteurrenaren harira, lurralde desberdinetatik bidalitako objektuekin bete dute 2276. urtera arte ez irekitzeko konpromisoarekin. Barruan: Michigango harri fosil bat, balea-hezur bat, jatorrizko herrien artelan bat, arrosario bat, Gerra Zibilarekin lotutako luma bat, diamante bat, gutunak, poemak, dokumentuak eta baita adimen artifizialak Kaliforniaren etorkizunari buruz egindako iragarpen bat ere.

Gueorgui Gospodinov idazle bulgariarraren Tristuraren fisika irakurri dut, eleberri bikaina, memoriaz, objektuez, iragana osatzen duten gelez eta desagertu aurretik zerbait gordetzeko dugun beharraz diharduena. Denbora-kapsulak halakoxeak dira: ahanzturaren aurkako babesleku txikiak. Aitortzak ere badira: baliotsutzat jotzen duguna ez ezik, galtzeko beldur garena ere erakusten dute.

Euskadin, aurten, 90. urteurrena ospatzen dugu eraikuntza instituzional garaikidearen oinarriak jarri zituen lehen gobernu hura gogoratzeko. Ez dakit inori bururatu ote zaion halakorik egitea, baina gure denbora-kapsula lurpean gordeko bagenu, zer utziko genuke bertan? Postal bat edo promozio-liburuxka bat uzteko tentazioa gaindituko bagenu, zer sartuko genuke etorkizunean uler dezaten nor ginen 2026an?

Industria-pieza bat utz genezake, metalezkoa edo, ez nostalgiagatik, baizik eta jakin dezaten orduan ere geure buruari galdetzen geniola nola sortu benetako balioa datuez, algoritmoez eta zerbitzu ikusezinez gero eta gehiago hitz egiten duen ekonomia batean. Euskadi ezin da ulertu egiteko, fabrikatzeko, konpontzeko, muntatzeko eta doitzeko duen gaitasunik gabe. Egia da, bestalde, ez duela bere horretan iraungo fabrikatzea errepikatzearekin nahasten badu.

Pieza horren ondoan, ohar bat utziko nuke: "trantsizioan geunden". Urteak daramatzagu hitz hori ahoskatzen, beste aldea ikusteko gai ez den zubi luze bat zeharkatzen ari bagina bezala. Trantsizio energetikoa, digitala, demografikoa, industriala, zaintzena. Dena dirudi iragankor eta, hala ere, trantsizioa gure egoera naturala bihurtu da. Kapsula 250 urte barru irekiko duenarentzat eztabaida hauek oso urrunekoak izango zaizkio, gaur egun guri lehen lurrun-makinak bezain urrunekoak; edo agian ez. Agian etorkizuna ere bere trantsizio propioetan murgilduta egongo da, guk imajinatu ere ezin ditugun izenekin.

Euskarazko hitz bat uztea proposatzen dut: auzolana, etorkizunean ere uler dezaten komunitatea eraikitzen saiatu ginela, gizarte hautsi batean lehiakortasun iraunkorrik ez dagoela sinesten genuelako. Ea uste hori arrotza egiten ez zaien etorkizunean. Hitz horrekin batera, garraio-txartel bat ere utzi nahiko nuke; bai, zerbait hutsala ematen du, baina ondo deskribatzen du zer garen: etxetik lanera doan jendea, lanetik supermerkatura, eskolatik anbulatoriora, adineko ama bat zaintzetik alabaren entrenamendura etengabe mugitzen den jendea. Ekonomia hor ere idazten da, titularrik sekula jaso gabe bizitza sostengatzen duten joan-etorri errepikatu horietan. Logistika globala garrantzitsua da, baina etxeko logistikak mugitzen du mundua, burtsan kotizatzen ez badu ere.

Etxebizitza-alokairuko kontratu bat edo babes ofizialeko etxebizitza-eskaera bat ere utzi beharko genuke. 2276an norbaitek gure kontraesanak ulertu nahi baditu, jakin beharko du errotzeari buruz asko hitz egiten genuela, baina gazte askok ezin zutela inon errotu. Supermerkatuko faktura bat eta batez besteko nomina bat ere gehituko nituzke, zehatzak izatea komeni baita: adierazle handiek errealitatearen zati bat azaltzen dute, baina bizitza askotan hozkailuan, kontu korrontean, etxea berotzearen edo zaintzaren kostuan erabakitzen da. PowerPointetik jaisten denean, ekonomiak tiket baten itxura hartzen du maiz.

Eskola publiko baten argazkia ere gordeko nuke: abizen, azentu, kolore eta memoria desberdinetako haurrak ageriko dira gela, jolastoki eta etorkizun bera partekatzen. 2026. urtean hortxe zegoen zenbait diskurtsok oraindik etortzeke balego bezala deskribatzen zuten Euskadi hura. Jakin dezaten, bada, aniztasuna ez zela hipotesi bat, presentzia bat baizik.

Eta, noski, zaintza ikusezinen zerrenda bat ere sartuko nuke: ordaindu gabeko orduak, aitortu gabeko izenak, familiak, enpresak, auzoak eta loturak sostengatzen dituzten emakumeak, munduak produktibitatea euria egin ondoren perretxikoak bezala berez sortzen dela sinetsarazten duen bitartean. Erraz jarri nahi diot etorkizunari lana: gure kapsula irekitzean, ez du zertan gehiegi induskatu behar izango bizitza posible egin zutenak aurkitzeko.

Mugikor zahar bat ere sartuko nuke, ezabatutako elkarrizketekin, bikoiztutako argazkiekin eta irakurri gabeko jakinarazpenekin. Garaiaren fosil ederra litzateke: inoiz baino konektatuago bizi ginen, elkar entzuteko eta ulertzeko inoizko zailtasunik handienekin.

Tentagarria litzateke denbora-kapsula hura arrakastaz betetzea: patenteak, esportazioak, zentro teknologikoak, kooperatibak, nazioartekotutako enpresak, balantzeak, rankingak, BPGaren zifrak. Horrek guztiak garrantzia du, noski, baina erradiografia osatugabea litzateke. Ekonomia eta herri bat ulertzeko lorpenak nahitaezkoak dira, baina ez da nahikoa. Zer babestea erabaki duten azaltzea ezinbestekoa da: arriskuak nola banatzen diren, hazkundearen argazkian agertzen ez direnak nola tratatzen dituen edo oraina sostengatzeko zenbat etorkizun kontsumitzen dugun.

Bada, kapsula itxi aurretik, nik eskuz idatzitako zalantza bat utziko nuke: «Asmatu ote genuen?». Herri bat ulertu nahi baduzu, galdetu egiozu nola moldatzen den bere barne-kontraesanekin, bere beldurrekin, bere zalantzekin.

Baliteke 250 urte barru norbaitek kapsula hura ireki eta irribarre egitea zerk larritzen gintuen ikusita. Beharbada gaur erraldoiak iruditzen zaizkigun trantsizioak ordurako gaindituta egotea eta museoko piezak izatea, hitz totelez hitz egiten zuen gizateria izango baikara haientzat. Pentsatu nahi dut erruki izango direla gurekin, beraiek ere hamaika galdera berri izango dituztelako: nola bizi ulertzen zailak diren adimen-forma berriekin, nola bizi eraldatutako planeta batean, nola jarraitu komunitate izaten komunitatearen ideia bera aldatu denean.

Auskalo. Horretarako dira galderak.