Pausoz pauso

Badira eztabaida batzuk abstraktuak diruditenak, harik eta egoera zehatz batera ekarri arte. Burujabetza digitala horietako bat da. Txostenetako adierazpen hotz eta formal baten modukoa dirudi, erakundeetako jargoiaren parte, asko erabiltzen baina gutxi ulertzen diren formula horietako bat. Baina nahikoa da etxera ekartzea abstrakzio izateari uzteko.

Demagun Eusko Jaurlaritzak bihar iragarriko lukeela BakQ, euskal herritarren identifikazio digitalerako mekanismo nagusietako bat, eta Europatik kanpoko teknologia-enpresa handi baten esku geratuko dela (edo Nafarroan, Navarra ID). Imajinatu gure bizi-eremu politikoaren kanpoan hartutako erabakien menpe geratuko litzatekeela administrazioaren aurrean autentifikatzeko, izapideetara sartzeko, zerbitzu publikoak kontsultatzeko edo erakundeekin harremanak izateko aukera ematen duen azpiegitura. Bat-batean, teoria desagertu egiten da. Geratzen dena sentsazio nahiko argia da: hori ez litzateke azpikontratazio tekniko hutsa izango. Beste zerbait izango litzateke, burujabetzaren galera argia. Izan ere, BakQ edo Navarra ID ez dira tresna eroso edo eraginkorrak bakarrik. Konfiantza publikoaren piezak dira. Eskubideetara, zerbitzuetara eta prozeduretara sartzeko ateak dira. Nolabait esateko, herritartasunaren azpiegiturak dira. Eta gizarte batek mota horretako azpiegitura bat bere kontrol-eremutik kanpo uzten duenean, ez du kudeaketa-erabaki bat soilik hartzen. Ondorio politikoak izan ditzakeen mendekotasun bat onartzen ari da.

Batzuetan burujabetza digitalaz gehiegizko erretorika balitz bezala hitz egiten dugu. Egia esan, askotan galdera oso zahar baten izen zehatza baino ez da: nork dauka giltza? Herbehereetan Solvinityrekin gertatu dena esanguratsua da. Enpresa batek herritarren eta administrazioaren arteko harremanerako funtsezko azpiegituretan parte hartzen duenean, haren jabetza eta kontrola ez dira axolagabeko gaiak. Herbehereetan gertatutakoa ez da kasu bakarra, eta Europatik bultzatzen hasi diren ekimenak beharrezkoak iruditzen zaizkit. Ez urteetan pilatutako arazo bat kolpe batean konponduko dutelako, baizik eta, azkenik, norabide egokian apuntatzen dutelako. Europa ulertzen hasi dena: teknologia ezin dela gehiago salgai trukagarri huts gisa tratatu, itxuraz neutroa den katalogo global bateko zerbitzu soil bat balitz bezala.

Luzeegi bizi izan gara fikzio horretan eroso instalatuta. Hodeia, softwarea, identitate-sistemak, datu-zentroak edo adimen artifiziala edonork eta edonondik eman zitzakeen piezak zirela pentsatzearen fikzioan. Nahikoa zen funtzionatzea, lehiakorra izatea, premia jakin bati erantzutea. Baina egia da teknologia ez dela inoiz funtzionaltasuna bakarrik izan. Kontrola ere bada, mendekotasuna, erabakitzeko gaitasuna eta maniobra-tartea.

Bestalde gizartearen ikuspuntua sentsibilitate berezia erakusten hasia da. EITB Focusen azken inkestak adierazi zuen Hego Euskal Herriko herritarren %79k esku-hartze publikoa babesten duela industria-errotzea sustatzeko eta gaitasun estrategikoen galera saihesteko. Datu hori lasai irakurri beharrekoa da. Izan ere, ez du soilik fabrikez hitz egiten, ez soilik enpleguaz, ezta industria-politika klasikoaz ere. Intuizio sakonago bati buruz ari da: badirela merkatu-balio hutsa gainditzen duten aktiboak, eta haien etorkizuna ezin dela guztiz merkatuaren inertziaren esku utzi. Baina burujabetza digitala ez da dekretatzen: landu egiten da. Eta lantzeak erritmo luzeak onartzea eskatzen du, hasierako akatsak toleratzea eta epe laburrean beti fruitu ikusgarririk emango ez duten apustuei eustea. Urte luzez, Europa bereziki trebea izan da arriskuak identifikatzen, gehiegikeriak salatzen eta araudia sortzen. Orain zerbait zailagoa egin behar du: giharra eraikitzea. Bere txapeldun digitalak sortzea. Eskalatzeko, berritzeko, lehiatzeko eta azpiegitura kritikoak sendotasunez sostengatzeko gai diren enpresak.

Europak, beste askotan bezala, poliki egingo du aurrera. Zalantzekin, kontraesanekin eta, seguruenik, desiragarria litzatekeena baino motelago. Ez da miraririk izango. Ez da bat-bateko eraldaketa handirik etorriko. Baina bada balio handiko zerbait sumatzen hasi den tonu-aldaketan: azkenik, industriaz, energiaz edo erabakitzeko gaitasuna jokoan dagoen beste edozein eremuz hitz egiten den modu berean hitz egiten hasi da teknologiaz. Eta hori dagoeneko oso garrantzitsua da. Izan ere, asmo estrategikoak ez dira bat-batean betetzen. Ez dira autobide bat bezala kolpe batean inauguratzen, ezta film bateko plan perfektuak bezala lerro zuzenean egiten ere. Ia beti mugimendu xumeekin hasten dira, eztabaidatutako erabakiekin, nahikoa ez diruditen pausoekin, baina perspektibaz ikusita norabide bat marrazten dutenekin. Bidai luzeak lehen urrats batekin hasten dira, pausoz pauso, eta badirudi Europa pausu horiek ematen hasi dela. Euskal Herrian asko daukagu egiteke. Garai batean zenbait sektore digitaletan posizio nabarmenak genituen, baina atzera begiratzeak ez du ezertarako balio. Gaur egun beste batzuk dira gure indarguneak, eta hortik abiatu behar gara. Orainari eutsi, eta etorkizuna lantzen jarraitu, anbizioz eta Europak agintzen duen eredu aldaketari so eginez.