Etxebizitza erosi edo alokatu erabakitzea da pertsona gehienek bizitzan hartzen duten erabaki ekonomikorik handiena. Hala ere, eztabaida publikoan askotan esaldi sinplistekin laburbiltzen da: "Alokairua dirua botatzea da" edo "erostea beti da hobea". Esaldi horiek erosoak dira, baina ez dira zehatzak. Gainera, ikasi dugu jada ekonomian sinplifikazioek, normalean, faktura garestia dakartela.
Erabakia ondo ulertzeko, komeni da galdera beste modu batera egitea: Noiz da hobea alokatzea? Eta erostea? Erantzuna ez dago etxebizitzaren prezioan bakarrik, baizik eta denboran, egonkortasunean eta arriskuan.
Eztabaida publikoan askotan esaldi sinplistekin laburbiltzen da: "Alokairua dirua botatzea da" edo "erostea beti da hobea". Esaldi horiek erosoak dira, baina ez dira zehatzak
Testuinguru jakin batean, erabaki bat ala beste egokia edo desegokia izan daiteke. Arazo nagusia da jende askok erabakia emozioetan, presio sozialean edo konparazio okerretan oinarritzen duela. Askotan pertsonak hipoteka kuota eta alokairuaren prezioa alderatzen hasten dira ondorio azkar eta sinple bat ateraz. Konparazio hori, ekonomia aldetik, oso partziala da. Izan ere, ez ditu hainbat aldagai kontutan hartzen.
Etxebizitza erostearen arriskuak
Etxebizitza erosten denean, hileko kuotaz gain, hasierako gastu handia dago, besteak beste, eskatzen den sarrera, zergak, notaritza, erregistroa, eta abar. 300.000 euroko etxebizitza batean, hasierako gastuak erraz irits daitezke 90.000 eurotara. Diru hori ez da “desagertzen”, baina bai immobilizatzen. Hau da, ezin da beste ezertarako erabili. Eta horrek badu kostu ekonomiko bat, askotan kontutan edukitzen ez dena: diru horrek beste nonbait sortu dezakeen errentagarritasuna.
Horregatik, etxebizitza erostea inbertsio bat ere bada, eta noski, inbertsio guztiek bezala, arriskuak ditu. Prezioak igo daitezke, baina jaitsi ere bai. Interes tasak baxuak izan daitezke gaur, baina ez betirako. Ibilgetu bat bada ere, inbertsio horrek mantentze lanak ere baditu, askotan, aurreikusten ez diren gastuak dakartzatenak. Horiek guztiak ez dira agertzen hipoteka kuotan, baina errealak dira.
Etxebizitza erostea inbertsio bat ere bada, eta noski, inbertsio guztiek bezala, arriskuak ditu. Prezioak igo daitezke, baina jaitsi ere bai. Interes tasak baxuak izan daitezke gaur, baina ez betirako
Alokatzea, berriz, askotan gutxietsitako aukera da. Ikuspegi ekonomiko hutsetik begiratuta, alokairuak zerbitzu baten truke ordaintzea esan nahi du. Kasu honetan, etxebizitza erabiltzea, ondarearekin lotutako arriskuak hartu gabe. Horrek badu balio bat, nahiz eta ez den erraz neurtzen. Alokatzen duenak malgutasuna du, likidezia mantentzen du eta ez du bere aurrezki guztia aktibo bakar batean jartzen. Bizitza aldakorra den testuinguru batean, balio horiek oso garrantzitsuak izan daitezke.
Denborak ere funtsezko balioa du erabakian. Etxebizitza erosten bada, kostu handienak hasieran pilatzen dira. Horregatik, epe laburrean, erostea normalean garestiagoa izaten da. Zenbat eta urte gehiago eman etxebizitza berean, orduan eta gehiago diluitzen dira kostu horiek. Horregatik, egonkortasuna duten pertsonek eta epe luzerako plan argiak dituztenek normalean errazago justifikatzen dute erosketa.
Alokatzen duenak malgutasuna du, likidezia mantentzen du eta ez du bere aurrezki guztia aktibo bakar batean jartzen. Bizitza aldakorra den testuinguru batean, balio horiek oso garrantzitsuak izan daitezke
Askotan ahazten den beste elementu bat interes tasena da. Etxebizitza ezberdinek balio bera eduki dezakete, baina finantzaketa baldintzek guztiz alda dezakete erabakiaren zentzua. Interes baxuekin, erostea errazagoa eta merkeagoa da. Interes altuekin, berriz, kostua handitu eta arriskua areagotzen da. Horregatik, etxebizitza erosterakoan gakoa ez da soilik zenbat balio duen galdetzea, baizik eta aintzat hartzea zenbat kostatzen den denboran zehar.
Fiskalitatea lagun?
Azken urteetan fiskalitatea ere erosketa justifikatzeko erabili da, baina gaur egun argudio horrek pisu txikiagoa du. Etxebizitza nagusiaren kenkariak mugatuak dira, eta aurrezki fiskalak ez du konpentsatzen gaizki pentsatutako erabaki ekonomiko bat. Zergek eragina dute, baina ez lukete inoiz erabakiaren ardatz nagusia izan behar.
Hori ulertzeko, ikus dezagun lehenengo kasu erreal bat. Ane 32 urteko ingeniaria da, Donostian bizi da eta 1.100 euro ordaintzen ditu hilean alokairuan. Antzeko etxebizitza bat erosteko, 320.000 euro beharko lituzke. Horrek esan nahi du, hasiera hasieratik, ia 100.000 euro atera beharko lituzkeela poltsikotik sarrera eta erosketako gastuak ordaintzeko. Gainera, hileko hipoteka kuota alokairua baino handiagoa litzateke, eta horri mantentze kostuak, komunitatea eta aseguruak gehitu behar zaizkio.
Zergek eragina dute, baina ez lukete inoiz erabakiaren ardatz nagusia izan behar
Anek badu lana eta diru sarrerak egonkorrak dira, baina ez dauka argi datozen bost urteetan Donostian jarraituko duen. Egoera horretan, erostea ez da soilik etxebizitza bat erostea, apustu bat egitea da. Izan ere, kalkuluak eginda, Anek bost urteren buruan etxea saldu beharko balu, erostea alokairua baino hobea izan dadin, etxebizitzaren prezioa gutxi gorabehera %30 baino gehiago igo beharko litzateke. Hau da, 320.000 eurotan erositako etxea 420.000 euro inguruan saldu beharko luke. Ez da ezinezkoa, baina ezta ziurra ere. Kasu honetan, alokairuak badu balio ekonomiko argi bat: malgutasuna, likidezia eta arrisku txikiagoa. Anerentzat alokatzea ez da dirua botatzea; ziurgabetasuna kudeatzeko modu arrazionala da.
Baina egoera guztiz aldatzen da testuingurua beste bat denean. Mikel eta Leireren kasua horren adibide argia da. 40 urte inguruan daude, biak lanean, bi seme-alabarekin, eta Gasteizen erosi dute 280.000 euroko etxebizitza bat. Badakite urte askotan biziko direla bertan, eta horrek erabakia guztiz baldintzatzen du. Hasierako gastuak ordaindu ahal izan dituzte aurrezkiari esker, eta hileko kuota alokairuaren parekoa da.
Haien kasuan, denborak alde jokatzen du. Hogei urte igarota, erosketaren eta hogei urtez alokairuan bizitzearen kostu ekonomikoa ia parekoa da. Baina alde nagusia ez dago gastuan, emaitzan baizik. Alokatuz gero, hogei urteren ondoren ez dute ezer. Erosiz gero, berriz, etxebizitza ia guztiz ordainduta dute. Horrek esan nahi du, prezioak igo ez badira ere, erostea jada alokairua baino hobea dela. Izan ere, etxebizitza prezio berean edo pixka bat merkeago salduta ere, erosketa errentagarriagoa da.
Orduan, zer da hobea?
Bi kasuek mezu bera uzten dute agerian: etxebizitza erostearen errentagarritasuna ez dago prezioen igoeran, denboran baizik. Epe laburrean, hasierako kostuek pisu handiegia dute, eta horregatik alokatzea sarritan aukera hobea da. Epe luzean, ordea, kostuak diluitzen dira, zorra amortizatzen da eta etxebizitza segurtasun ekonomikoko elementu bihurtzen da.
Horregatik, etxebizitzaren inguruko eztabaida askotan egiten den akats nagusia da erabakia emozioan edo esaldi orokorretan oinarritzea. Ez erostea ez da porrota, ezta alokatzea akatsa ere. Akatsa da norberaren egoera kontuan hartu gabe erabakitzea.
Ez erostea ez da porrota, ezta alokatzea akatsa ere. Akatsa da norberaren egoera kontuan hartu gabe erabakitzea
Azken finean, erosi ala alokatu ez da sinesmen kontua, ezta tradizioarena ere. Erabaki ekonomikoa da, eta ekonomiak testuingurua eskatzen du, hau da, zenbat denbora, zer egonkortasun, zer arrisku eta zer kostu. Galdera ez da zer den hobea oro har, baizik eta zer den zentzuzkoena kasu bakoitzean.
Eta hori da, hain zuzen ere, etxebizitzaren inguruan gutxien azaltzen dena.