Zenbat pisatzen duen zure berrikuntza-maletak

Gogoan dut txikitan gizon bat ikusi nuela zuri-beltzeko telebista batean, jantzi espazial batean sartuta, Ilargira eramango zuen suzirira zeraman pasabidea zeharkatzen. Oso ondo gogoratzen dut nola kargatzen zuen maleta bat eskuan. Une hartan maletaren xehetasunak ez zuen garrantzirik. Gaur oso deigarria egiten zait ikustea 1969an gizaki bat Ilargira bidaltzeko gai ginela pentsatu genuela, baina ez ginela gai izan bere maletari gurpilak jartzeko.

Horrek pentsarazten dit, batzuetan, berrikuntza ez duela teknologiak bereizten, testuinguruak baizik. Gurpilak gutxienez 5.000 urte baditu eta maletak duela mende batzuetatik existitzen badira, nola liteke inori ez bururatzea bi pieza horiek elkartzea? 1970era arte itxaron behar izan zen Bernard Sadowk gurpildun maleta baten lehen patentea aurkezteko. Eta zergatik ez zitzaion inori lehenago bururatu? Izan ere, aberatsek bakarrik bidaiatzen zuten trenbidearen urrezko aroan eta transatlantikoetan, eta nola ez, maletak geltokiko morroiek eta botoiek kargatzen zituzten, hau da, ez zen unean uneko gizartearentzat konpondu beharreko arazo bat.

Bernardengana itzuliz, ideia distiratsu eta sinple hau merkaturatzen saiatu zenean, saltoki handiek uko egin zioten produktuari. Zaila da horren arrazoia ikuspegi tekniko batetik aurreikustea; izan ere, gizarte matxista batentzat, "benetako" gizon batek bere maleta kargatu behar zuen, eta gurpilak ahuleziaren seinale ziren (nik nolabaiteko justizia poetikoa aurkitzen dut gizon horiek beren ideia mugatzaileak kargatzen zituztelako uste faltsu horretan). Orduan, zergatik ditugu orain gurpildun maletak? Garaiak aldatu egiten dira. Bidaiak demokratizatu dira. Bidaiatzeko ez da beharrezkoa aberatsa izatea, eta aireportuak jendez bete dira kilometro ugariko korridoreetan, maleta eskuan. Bazegoen arazo bat, behar bezain mingarria, merkatu handi bati eragiten ziona: berrikuntza hori desiratua izan behar zen eta merkatua haren truke ordaintzeko prest egon. 

Gaurko egunera itzuliz, zuzendaritza batzorde batek planteatu beharko luke: zein dira egin behar ditugun korridore kilometrikoak? Zeintzuk dira prozesu batzuetan berritzea eragozten diguten ideia mugatzaileak? Zergatik egin da beti horrela? Oso argi daukat teknologia disruptiboek berrikuntza handiak ekar ditzaketela (izan ere, egunero ikusten dugu), baina testuinguru aldaketarekin lotutako esplorazio espazio bat ere badagoela. Adibidez, 20 langileko ETE batentzat txanda batean lan egitea zen normalena. Eta oraindik ere hala da. Baina beren prozesuak eraginkorragoak izatea nahi badute, agian pentsatzen hasi beharko dute nola egin dezaketen lan makinek, inolako arretarik gabe, etxera itzultzen direnean. Arazo horrek bere zailtasun teknikoa du, baina ez du disrupzio teknologikorik behar. ETE batean lan egiteko modu hori aldatzeak epe laburrean negozioan eragina izan dezakeen berrikuntza bat ekarriko luke, baina emaitzak hilabete batzuetara ikusi ahalko dira, beharrezko teknologiak heldututa daudelako eta nola egin badakigulako.

Berrikuntza teknologikoari adi egotea funtsezkoa da, baina beste leku batetik pentsatzeko gai ere izan behar dugu. Begirada aldatu eta gure prozesuak berrikusi, eta aztertu horietakoren bati gurpilak jartzeko aukera dugun. Gaur egungo testuinguru-aldaketaren bat berrikustekotan, honela hasiko nintzateke:

• Tailerreko lana ez da beti erakargarria gazte batzuentzat. Adituak erretiroa hartzen ari dira, eta belaunaldien arteko erreleboarekin hasi dira arazoak. Bestalde, gazteei beldur gutxiago ematen die Pythonen programatzeak Allen giltza batekin torloju bat sartzeak baino, eta seniorrak, berriz, dokumentatu gabeko trikimailuz betetako ezagutza duten artista moduko batzuk dira; erretiroa hartzen dutenean galdu egingo da haien ezagutza. Zenbat prozesu ez dira automatizatu nik eskuz azkarrago egiten dudalako? Seniorrek, oro har, teknologiarekiko ezinikusia zuten, eta konfiantza handiagoa eskuzko trebetasunean. Gazteak teknologiaz inguratuta jaio dira, baina eskuzko trebetasun gabezia handiarekin. Une ezin hobea da automatizazio maila handitzeko, eta eskuzko trebetasun gutxiago eta prozesuak programatzeko eta kudeatzeko gaitasun gehiago eskatzen dituzten soluzio teknologikoagoen alde egiteko. Presaka ibili behar da ezagutza hori jaso eta gordetzeko, beranduegi izan baino lehen.
• OEE kontzeptua, eskuragarritasunaz, errendimenduaz eta kalitateaz hitz egiten duena, funtsezko adierazlea izan da (eta da oraindik) ekoizpenean; hala ere, egiazkoa izateari utzi dion premisa batetik abiatzen da, giza eskuragarritasuna ia % 100ekoa zela uste baitzen. Laneko absentismoak metrika hori desegonkortu du. Enpresak ekoizpenaren aurreikusgarritasun-paradigma baten pean ekoizteko pentsatuta daude, entregak bermatze aldera. Operadorearen prestasunari buruzko ziurgabetasuna ez zegoen eta ez zen espero. Lehen hurbilketa oso ona da: langileak antolatzea eta prestatzea zeregin desberdinak egiteko gai izan daitezen, baina agian testuinguru horretan ez da nahikoa izango. Agian robotika ez da prozesu bat automatizatzeko bitarteko gisa pentsatu behar, ekoizpen ahalmena indartzeko bitarteko gisa baizik.
• Robotak produktu teknologiko konplexuak dira. Hainbat koordenatu-sistemarekin lan egin dezakete. Mugimenduak, sarrerak eta irteerak programa daitezke. Azken batean, teknikari batek serie handiak automatizatzeko soluzio bat inplementatzeko diseinatu diren produktuak dira. Horrek esan nahi du, behin programatuta, ez dela teknikariaren esku-hartzerik behar. Erreferentzia aldatuz gero, oso gutxitan gertatzen zena, programatzaile batek soluzio berri bat programatzen zuen berriro. Hala ere, serieak gero eta txikiagoak dira. Serie laburrak automatizatzea pentsaezina izatetik beharrezkoa izatera igaro da. Hori arazo handia da, teknikari bat kontratatzearen kostuak, programatzeko zailtasunarekin batera, soluzioa bideraezina egiten baitu. Hala ere, gaur egun denok dugu smartphone bat, wifia konfiguratu dugu, argazkiak hodeian gordetzen ditugu eta ez gara adituak informazioaren teknologietan. Aldea da produktua, kasu honetan smartphonea, hasiera-hasieratik diseinatu dela azken erabiltzaile baten erabilera errazteko. Robotika azken erabiltzaileentzat diseinatu behar da. Teknologia heldua dago: posizio-markatzaileak, ikusmen artifiziala, programazio parametrikoa; baina azken erabiltzaile batentzako interfazea ebazteko modua berritu behar da. Bere asmoa ez den arren, robot kolaboratiboak indartsu sartu dira merkatuan, hain zuzen ere puntuekin hartzeak duen erakargarritasunagatik, robota eskuarekin gidatuz. Teknologia hori ez da nahikoa, ezta egokia ere, kasu guztietarako, baina integratzaileek robotetan oinarritutako soluzioak planteatzeko izango lituzketen moduei buruzko moduak adierazten ditu, produktua entregatu ondoren erabiltzailea autosufizientea izan dadin, ezagutza aditurik behar izan gabe. Horrek aukera emango luke kasu asko eta asko automatizatzeko.

Begirada horiei eta beste batzuei adi ez bagaude, Abraham Wald matematikariak formulatutako biziraupen-alborapenean erortzeko arriskua dugu. Joera hori agerian geratu zen Bigarren Mundu Gerran. Batailatik itzultzen ziren hegazkinak aztertzen ari ziren identifikatzeko non jasotzen zuten inpaktu gehien, eremu hori indartzeko. Laster konturatu ziren planteamendu hori okerra zela: gune ukiezinak ziren, hain zuzen ere, blindatu behar zirenak. Izan ere, berrikuntzaz hitz egiten denean, arrakasta kasuak ikusten ditugu, baina inoiz ez dugu jakiten zeintzuk ez ziren itzuli garaiz blindatu ez izanagatik,m. Porrot egiten duten enpresek ez dute hori egiten konputazio kuantikoan ez inbertitzeagatik; batzuetan, porrot egiten dute egunez egun egiten ari ziren "korridore kilometrikoaz" ez ohartzeagatik. Maletak pultsuan kargatzen jarraitu zuten, merkatuak atzean utzi zituen arte.