Idaztea da Harkaitz Canoren lanaren erdigunea, baina ez bere jardunaren osotasuna. Liburuak idazteaz gain, hitzaldiak, gidoiak, kolaborazioak eta bestelako proiektuak ere beharrezko ditu ogibidea osatzeko. Hortik abiatu dugu elkarrizketa: idazlearen egunerokoaz, literaturatik bizitzeko aukerez, sari literarioen benetako eraginaz, euskal literaturaren merkatuaz eta kulturari ematen zaion balioaz hitz egin du EnpresaBIDEArekin.
Ekonomia eta enpresari buruzko informazio guztia biltzen du EnpresaBIDEAren buletinak, euskara hutsean. Egunero-egunero emailean jaso dezakezu, guztiz doan, bi minutu besterik ez dituzu behar harpidetzeko. Eta proiektu hau hazten jarrai dadin lagunduko diguzu.
Nolakoa da zure egunerokoa?
Ba, oso asimetrikoa. Nire kasuan, idazketarako ordurik emankorrenak lehenengoak dira, eta orduan saiatzen naiz behintzat goizeko bederatziak, hamarrak edo hamar eta erdiak arte konektatuta egoten. Bi-hiru dira urrezko orduak, ez gehiago. Tarte hori eskaintzen diot momentu horretan niretzat garrantzitsuena den proiektuari, eta gero ja hortik aurrera birziklapena da: irakurketa, zuzenketak, bilerak… edo baliteke arratsaldean ekitaldiren bat egotea, irakurraldi bat-edo. Errutina bat daukadanik ezin dut esan. Gero badira garai batzuk non egon zaitezkeen egunero sei-zazpi ordu idazten. Baina hori, nire kasuan behintzat, salbuespena da; ez da egunero egiten dudan zerbait. Oso irregularra da.
Nola antolatzen dituzu ekoizpen-prozesuak?
Proiektuaren fasearen araberakoa da. Beharbada fase batean zaude irakurtzen eta lau edo bost ordu eskaintzen dizkiozu irakurketari, baina da irakurketa bat lotura daukana daukazun proiektu horrekiko. Dokumentazio fasea ere izan daiteke, edo dena delakoa.
Niri gustatzen zait liburu bakoitza ezberdina izatea, eta badira liburu batzuk oso kolaboratiboak, jendearekin asko hitz egitekoak. Fakirraren ahotsa hori izan zen, berrogei pertsona inguru elkarrizketatu nituen. Izan zen ia-ia kazetari lana.
Orain adibidez Etiopian kokatutako beste gauza bat idazten ari naiz eta Etiopiako mapak, hiztegiak, turismo-gidak, Etiopiako Google Mapsa eta hau eta beste ditut esku artean. Nire mahaia ikusiko bazenu, badirudi bertara noala bizitzera edo oporretara.
Azkenean, sistema-eragilea desberdina da proiektu bakoitzean.
“Egin izan ditut kalkuluak, eta nik literatura idaztetik ez dut aterako ezta nire irabazien %10 ere”
Silueta zure azken lanean, balizko liburu bati buruzko kritikak bildu dituzu. Obra hori prestatzeko iruzkinak irakurtzen zenituen?
Ez, ez bereziki. Silueta bereziki udan idatzi nuen. Udan bai idazten dudala goizero eta nahiko segidan. Saiatzen naiz bakarrik idazten, goizetan idatzi eta arratsaldetan irakurri. Horiek dira nire oporrak. Hori da nire uda. Nire asmoa litzateke pauta hori gero eta luzeagoa izatea; orain hilabete eta erdi bada, gero izatea hiru, bost… baina hori urte osoan egin ahal izatea fantasia bat da, eta momentuz ez da posible. Siluetan hala izan zen: uda batean idatzi nituen kritika guztiak, eta hurrengo udan berridatzi nituen kritika guztiak. Eta tartean, urtebetean, ez nuen ezer egin. Egia da liburu hori buruan neukala duela hamabost urte baino gehiagotik eta, komatxo artean, idazteko oso erraza izan zela, dibertigarria. Kritika bakoitza ezberdina zenez, ez zen idazteko liburu neketsua izan. Badira liburu neketsuagoak, kontatzen ari zarena hazi egiten zaizunean eta halakoak. Alde horretatik oso kontrolatua zen liburua. Oso pentsatua. Luze pentsatua baina nahiko azkar idatzia.
Zergatik udan?
Normalean kanpora joaten garelako hilabete bikotekidea eta biok, eta kanpoan egoteak errazten du. Zeure buruari jartzen diozun zera sakratu bat: uztailan ez. Uztaila niretzako bakarrik da eta normalean hala izaten da. Errutina bat dago hor.
Eta gero abuztuan, hemen [Donostian] egon arren, saiatzen naiz luzatzen dinamika, baina desmontatu egiten zait. Konplikatua da zeren eta, nik ulertzen dudan moduan, nire ofizioa ez da bakarrik nik idatzi nahi dudana idaztea. Esan nahi dut, ni enpeinatu banintz idazle mota hori izaten, bere gauzak bakarrik idazten dituena, segur aski topatuko nuke modua. Baina nire ondorioa izan da nahiago dudala hori alternatu lankidetzarekin.
Eta egia da hemen pixka bat saihestezina ere badela, edo gure ekosistemak eskatzen duela elkarrekin aritzearen kontua. Eskatzen edo errazten duela, ez dakit. Gure eskala txikiagatik. Uste dut badagoela tradizio kolaboratibo bat, agian kanpoko literatura batzuetan ez dagoena hain garatua. Kantari, idazle, zinegile, antzerkilari, aktore, dantzari, bertsolari… hor badago ehun bat elkarrekin josten duguna. Hori da nire sentsazioa, eta nik sentitzen dut hori dela nire lana. Idazle izateko modu asko daude, eta batzuetan fantasiatzen dut denbora gehiago eskaintzearekin nire gauzei. Baina, bestalde, gustatzen zait komunitate hori.
"Hogeita bost urte daramatzat dinamika honetan eta hala ere esaten dut, “nork jartzen dizkie prezioak gauzei?”"
Idazlearen jarduna ez da oso egonkorra izaten, ezta?
Oso desegonkorra da. Kontua da gero idazten ari garenean zertaz ari garen, literatura idazteaz? Edo arte ederretako museoaren katalogo baterako testua idazteaz? Edo gidoiak idazteaz, hitzaldiak emateaz edo errezital bat egiteaz?
Egin izan ditut kalkuluak, eta nik literatura idaztetik ez dut aterako ezta nire irabazien %10 ere. Beste gauza bat da idazten duzunak sortzen dituela bestelako jarduerak. Idazketaren periferian gauza asko daude. Eta gero daude agrabio konparatibo izugarriak, niretzako iraingarriak, are. Gauzei jartzen zaizkien prezioak. Adibidez, diru gehiago ateratzea edozein idazlek liburu baten argitalpenetik baino, demagun, mentoretza bat egin duelako. Mentoretzak esan nahi du gazte batzuek pelikula bat egin behar dutenean zuk laguntzea, aholkuak ematea eta coach lana egitea. Zinemaren sektorera joaten bagara izugarria da; zineman lan egiten duen jendeari ezin zaio esan, baina askoz ere denbora gutxiago eskatzen dizun lan bat egiteagatik kobratzen duzu askoz gehiago. Hanka bat leku batean eta bestea bestean daukagunontzako pixka bat harrigarria da, eta ni ez naiz ohitzen. Hogeita bost urte daramatzat dinamika honetan eta hala ere esaten dut, “nork jartzen dizkie prezioak gauzei?”.
Orduan idazlearen ekonomiaren egia da, nire kasuan eta kasu gehienetan, beste lan finko bat izan ezean, egin behar dituzula gauza asko, eta zure bokazioarekin lotuenak daudenak direla okerren ordainduta daudenak, argi eta garbi. Gainera, uste dut hori unibertsala dela, ez soilik gure kontua. Jendeak pentsatzen du hori gertatzen dela euskaraz idazten dugulako, baina ez, urteekin konturatzen zara ez duela horrenbeste zerikusi horrekin, Polonian berdina gertatzen baita. Espainian ere berdina da. Pentsa zenbat milioi diren, baina asko saltzen duten bi edo hiru salbuespenak kenduta, beraiek ere bizi dira Corte Inglésez, beraien liburua aurkeztu eta batetik bestera. Bizimodu gogor samarra.
Beraz, zure ibilbide osoa gazteleraz egin izan bazenu, ez duzu uste hobe funtzionatuko zukeenik.
Egia da nik paraleloki idatzi dudan gehiena itzulia izan dela, nik edo beste itzultzaileek itzulita, eta urte askotan hori egin ondoren konturatu naiz nire irakurle komunitatea Euskal Herrian dagoela; are gehiago, gaztelaniaz irakurtzen nauen komunitatearen parte handi bat esango nuke Euskal Herrian dagoela. Hori da nire intuizioa, datu zehatzik ez dudan arren.
Ni gaztelaniazko liburuekin hemendik kanpo gutxi ibili naiz, eta ez dut bereziki landu, nire komunitatea hau delako. Gaztelaniaz idatzi banu hasieratik ez dut uste hobeto biziko nintzatekeenik termino ekonomikoetan. Merkatua askoz handiagoa da, baina idazleak ere askoz gehiago dira, eta distantziak luzeagoak. Nik nire komunitatearekin aurrez aurreko bat izan nahi badut Gasteizen, Amurrion edo Tafallan, egun berean joan etorria egiteko moduan izango naiz; Madrilen edo Sevillan bizi den idazle batek gau asko pasa behar ditu etxetik kanpo, neke handiarekin eta irabazi ekonomiko halamoduzkoekin.
Liburuetatik bizi al daiteke gaur egun?
Jende askok ez daki baina esan beharra dago: liburu batek 22 euro balio baditu liburu dendan, idazlearentzako bi euro izango dira, bi eskas. BEZa murriztua da, ez da %21ekoa, baina hala eta guztiz ere.
Demagun 10.000 ale saltzen dituzula. Nik ez ditut inoiz saldu. Behin! Behin baina ez urtebetean, baizik eta hainbat urtetan. Kasu horretan 20.000 euro dira. Urtero liburu bat idatzita ere, ez dela nire kasua, eskas. Eta hori beti ere ari garelarik nobelari buruz, edo gutxienez narratiba liburuei buruz, ze ja poesia edo saiakera lantzen baduzu, ahaztu! Kasu horietan mila ale saltzen badituzu, monumentu bat egingo dizute agian.
Zenbakiak oso garbiak dira, ez? Liburuetatik bizitzeko saldu behar dituzu asko eta asko; edo eskoletan oso sartutako libururen bat duzu, audientzia espezifiko bat duena eta urtero-urtero kontsumitzen dena, edo bestela izan behar du liburu fenomeno bat, Miñan izan zen moduan. Baina horietako bat sortzen da hamar urtetik behin. Hori da zenbakien egia.
Orekatua iruditzen zaizu liburu baten ekoizpen-katearen diru-banaketa?
Badaude argitaletxe batzuk saiatzen direnak, %10era igo dutenak idazleentzako zatia; baita %12,5era ere, Susak esaterako. Ixa ale saltzen badituzu, sari gisa, igotzen dira ehunekoak. Horrelako dinamikak badaude, baina ez behar adina eta ez daude behar adina landuta. Argitaletxearen borondate onaren araberakoa da gehiago. Lanartea ere hor dago.
Gainera, kontuan hartu behar da batzuetan idazlea ez dela soilik egile eskubideak kobratzen dituena, agian ilustratzailea ere badago. Kasu horretan, zer egin behar da, %10a %8ra jaitsi eta ilustratzaileari %2 eman? Edo saiatu %10ari eransten %2 edo %4? Borrokak daude hor, ez dago estandar bat, eta gutxitan negoziatzen da.
“Irrelebantzia absolutuaren eta fenomeno literarioaren artean dauden liburuek arrisku handia dute irrelebantziara erortzeko”
Sistema horrela egituratuta dago, eta bakoitzak bere arriskuak hartzen ditu. Argitaletxeak bere editorearen denbora jartzen du, zuzentzaile bat, papera, inprenta pagatu behar du… Banatzaileena zientzia da niretzako, ulergaitza oso; gaur egun dena da logistika, eta enpresarialki hori dena menperatzea eta kalkuluak egitea oso konplikatua da. Liburu denden dinamika ere oso nahasia da, beste arazo batzuk dituzte.
Beraz, ez dakit orekatua dagoen. Esan beharko banu baietz ala ezetz, esan beharko nuke ezetz, baina ulertzen dut kate begi bakoitzak berea daukala.
Euskarazko literaturaren merkatua nola ikusten duzu gaur egun?
Merkatua ezingo nuke baloratu… Kanpotik begiratuta esango nuke zer aukeratu asko dagoela, garai batean baino askoz gehiago. Era berean, nire susmoa da askoz gehiago dagoenez, liburu on gehiago pasatzen direla erabat oharkabean. Garai batean liburu bat ateratzeak segurtatzen zuen gutxienez elkarrizketaren bat, hilabete batzuk liburu dendako apalean… eta gaur egun hori normalizatu da, onerako eta txarrerako.
Nazioarteko fenomenoa da hori ere. Duela hamar urte jada esaten zen, komatxo artean, inoiz baino errazagoa zela milioi bat ale saltzea, eta inoiz baino zailagoa hamar mila ale saltzea. Bi muturretara joan gara. Musikarekin gertatzen den moduan, elur bola bat martxan jartzen den momentuan badago une bat inertzia bat hartzen duela fenomeno horrek, estraliterario, estramusikal bihurtzen da; orduan irits daiteke kantari baten edo idazle baten lana, idazlearena modu apalago batean, jende askorengana. Aldiz, liburuaren klase ertaina, jarraitzaile edo irakurle talde leial eta kuriosoa zeukan liburu mota hori, gero eta zailagoa da. Irrelebantzia absolutuaren eta fenomeno literarioaren artean dauden liburuek arrisku handia dute irrelebantziara erortzeko. Lehen esaten zen euskal ekosistema ezberdinagoa zela, babestuagoak zeudela eta horregatik poesia zein ipuinak gehiago saltzen zirela, merkatuaren legea kanpoan askoz finkatuagoa zegoelako gurean baino. Esango nuke orain merkatuaren legea gurean ere nahiko finkatuta dagoela, eta tendentziek eta modek gero eta pisu gehiago daukatela. Nire susmoa da.
Sari literarioak zenbateraino dira aitortza sinboliko, eta zenbateraino ematen dute bultzada etorkizunean lan gehiago edukitzeko, edo gehiago saltzeko?
Garai desberdinetan irabazi izan ditut nik sariak eta sentsazioa daukat lehen zeukaten indar sinbolikoak behera egin duela nabarmen. Nik hori ikusi dut nire larruan. Garai batean Euskadi Saria irabazten bazenuen esan nahi zuen liburu horrek bigarren bizitza bat izango zuela eta salduko zirela ia-ia ordura arte saldutako haina liburu. Orain ez da horrela. Agian beste batzuek esango dizute baietz, baina nire kasuan ez.
Ekonomikoki, uste dut eratu den sari eta beka sistema guztia benefizentzia sistema ezkutu bat dela. Gure lana egongo balitz behar duen duintasunarekin ordainduta, ez ginateke sariei hain begira egongo. Sari bat eman edo ez eman urtea salba daitekeen ala ez kalkulatzen. Pentsatzen dut sariena ez ote den nolabait erakundeek beraien burua zuritzeko daukaten modua: “Emango ditugu beka batzuk eta sari batzuk, eta horrekin kontentatu daitezela gosekil hauek”. Nik pixka bat horrela bizi dut.
Balio sinbolikoa behera etorri izanak zerikusia du idazleak gizartean duen pisu sinbolikoarekin, ez dena inoiz itzela izan, baina esango nuke 90eko hamarkadan handiagoa zela; gaur egun politikari ez zaio interesatzen idazle bat ezta manipulatzeko ere. Ez naiz ari gure ekosistemaz, baina garai batean ikusten zenituen politikariak idazleekin; Nobel sari bat pasatzen bazen nonbaitetik, presidentea edo hiriko alkatea bere ondoan jartzen saiatzen zen. Iruditzen zait idazleak galdu duela pisu sinboliko hori.
“Nik liburu bati eskatzen diodana da arrastoa uztea eta berriz irakurtzeko gogoa piztea. Ez da ez saria, ez hamar mila ale saltzea, ez, ez. Arrastoa. Horrek zer balio ekonomiko du?”
Sariak ondo daude, baina arriskutsuak dira. Sariak dira zu aurkeztu gabe ematen dizkizuten horiek; gero daude sariketak, 15, 16 edo 18 urterekin idazten hasi eta lehiaketetara bidaltzen dituzun horiek. Hasten zarenean ondo, baina niri gogorra egiten zait ibilbide luzea duen idazle batek sariketetara aurkeztu behar izatea. Bada, agian ez dago besterik, bizirik irautea da. Orduan bereizi behar dira sariak eta sariketak, eta gero ere daude bekak. Hor dago beka famatu hori 70.000 eurokoa. Niri asko gustatu zitzaidan, beka hori ateratzea adina, kultur sailburuak esan zuena: “Horrela behingoz urtebetez euskal idazle batek lana egin ahal izango du bere proiektuan”. Pentsatu nuen markoztatzeko esaldia zela, badakigulako zein den duintasunaren prezioa. Beraz, horren ondoan zer da Euskadi Saria? Edo zer da beste 5.000, 6.000 edota 12.000 euroko beka bat? 12.000 eurorekin idatziko dut ipuin liburu bat? Animo! Idatziko dut, baina aldi berean egingo ditut beste gauza batzuk, nahi eta nahi ez.
Literaturaren balioa dirutan neur daiteke?
Diruaz gutxi hitz egiten da, baina har ezazu, esaterako, eskultura baten prezioa. Zenbat balio du Cristina Iglesias baten Hondaleak [Donostiako Santa Klara uharteko Itsasargiaren Etxean eginiko obra]? Edo edozein eskultura publikok? Nork jartzen du prezioa? Hartu liburu bat, agian liburu mehea dena, edo poema liburu bat oso karaktere gutxi dituena… hori ekonomikoki zer da?
Duela urte asko, lagun bati entzun nion: “Nik liburu bat erosten dudanean nahi dut irautea”. Hori da detergentearen logika, nik bost kilo detergente erosten ditudanean, lortzen dut ez erostea detergenterik beste bi hilabeteetan. Baina logikak ez luke hala izan beharko. Nik liburu bati eskatzen diodana da arrastoa uztea eta berriz irakurtzeko gogoa piztea. Ez da ez saria, ez hamar mila ale saltzea, ez, ez. Arrastoa. Horrek zer balio ekonomiko du? Jarri balio ekonomikoa. Gaur egun, guztiari jar dakioke balio ekonomikoa, nahi dutenean jartzen zaio; ba jarri horri. Esaten dute gu fikziora dedikatzen garela. Benetako fikzioa dirua da. Sistema ekonomikoa da benetako fikzioa, sekulakoa, izugarri ondo pentsatutakoa. Eta gero gu gara fikziozko idazleak? Agian ez. Agian zuek zarete.
Beste behin lagun batekin liburu-denda batera joan nintzen, nik gomenda niezaion bere amari zein liburu oparitu, bera ez baitzen irakurzalea. Aholkatu nion liburu bat eta iruditu zitzaion “oso fina”. Kasu horretan, bere helburua ez zen liburuak irautea, baizik eta erakustea ama asko maite zuela. “Oparitzen badiot liburu txikia, ez dut ama asko maite, ez?”, pentsatzen zuen. Logika perbertso horiek oso txertatuta daude gure barruan.
"Ez dakit nork esaten zuen: “Gauza bat ez dago. Eta da euskal idazle ferrariduna”. Hori gaur egun ere ez dago. Denetik daukagu, baina hori ez"
Gauzen balioaz ez dugu asko pentsatzen, eta beharbada gauza batzuk overpriced daude eta beste batzuk gutxiegi baloratzen dira. Niri nahiko faszinantea egiten zait inork ez kuestionatzea hori. Aurreko batean esan zidaten “lortu dugu hegazkin billete bat Corkera joateko hamabi eurotan!”. Ni ez nintzateke joango Corkera hamabi eurotan… ez da posible! Zuk hamabi euro ordaintzeko hegaldi bat Corkera, jende askok asko sufritu behar du derrigorrez. Orain prezioak dira “aldakorrak”, ez? Dena da Uberren bezala. Hamabi euro, zortzi, hogeita zazpi… eskaintzaren araberakoa diote… eskaintza, eskaera eta esoterismoa. Sistema ekonomikoak dauka konponente matematiko-logiko izugarria. Dauka konponente esoteriko bat, ez duguna ikusten, txikitatik erakutsi digutelako hori horrela dela. Baina hau zer da? Hau koloretako esoterismoa da, fikzioa da. Bada, fikzio horretan goazen negoziatzera gauzen prezioa.
Baina ez dut jendea ikusten oso kontzientziatua… Nire kontua izango da…
Liburuen tamainaren logika horren harira, elkarrizketa batean aipatzen zenuen liburu potoloak ekonomikoki gehiago baloratzen zirela, ipuin edo poesiak baino.
Nobela izatea batez ere. Hegemonikoa da, baina horrek badauka arrazoi ekonomiko eztabaidaezina. Gurekin New Yorken bizi zen argazkilari batekin ikasi nuen nik hori. Argazkilari oso ona zen, eta egiten zituen argazkiak txikiak ziren; bere filosofia zen bere argazkiak gertutik ikusteko eginak zirela, eta ikusleak hormaraino gerturatu behar zuela obra ondo ikusteko. Galeria batera zihoanean, galeristak esaten zion: “Oso argazkilari ona zara. Ekarri dizkidazun argazki berberak ekarri hurrengo asterako, baino bertsio handian; ordainduko dizut eta salduko ditugu astebetean, ikusiko duzu”. Ezetz esaten zion, bere filosofia beste bat zelako. “Zuk ikusi, zure lan egiteko modua, edo saltzea”, erantzuten zioten.
Literaturan gauza bera. 500 orrialdeko liburu bat saltzen duzu garestiago. Listo. Ez da zientzia sotisfikatua, editoreek nahiago dituzte liburu luzeak. Ulertzen dut liburu batekin garatzen dela harreman bat zuk iraunarazi nahi duzuna, maitatzen dituzula pertsonaia batzuk… badauka bere logika, baina logika hori da gizakiaren izaera kontserbadorearen ondorio bat. Non dago, ordea, liburuak arrastoa uzteko duen gaitasuna? Ez dut esan nahi nobela izugarri onak ez daudenik, irakurtzen ditudan lehenbizikoa ni naiz. Baina badago genero bat gorentzat hartzen dena: nobela, eta ahal bada luzea izatea. Gero kalitatea… ikusiko dugu, aukerakoa.
Azkartasuna eta eraginkortasuna premiatzen diren garaiotan, sentitzen duzu merkatuaren presioa beste liburu bat argitaratzeko, proiektu berri bat abiatzeko…?
Ez, egia esan ez. Niretzako tentsioa gehiago da bururatu zaidan istorio batek idaztea merezi duen ala ez pentsatzea. Nirekiko presioa da, ez argitaratzearekiko edo presentzia mediatikoa mantentzearekiko. Sareetan ere ez nago. Onartzen ditut nire buruaren zaharkitze programatua eta nire aldizkako desagerpenak. Horrek ez dit arazorik sortzen, baina bai pentsatzeak “zenbat liburu idatziko ditut?”, “zenbat nobela idatzi ahal izango ditut?”. Nobela esaten dut, esan nahi duelako bi edo hiru urte pasako ditudala gai baten inguruan bueltaka, eta agian ez daukadalako indarrik ariketa hori egiteko bost aldiz.
Paradoxikoki, inoiz baino gauza gehiago bururatzen zaizkit idazteko, baina gero eta gehiago kostatzen zait gauza horiek idazteko motibazio aski topatzea. Pentsatzen dut: “Hau idatzi gabe ere berdin-berdin bizi ninteke, orduan ez dut idatziko”. Saiatzen naiz liburu bakoitza izan dadin flyscheko geruza bat. Liburuak ez dauka zerikusirik zure bizitzarekin, edo bai, baina zure bizitzako garai, neke eta ideario bat hor utzi duzu. Orduan, hori justifikatzeko denborari eman behar zaio denbora, zeren urtero egiten baduzu ariketa hori zaila da ezberdintzea asko bata bestearengandik. Sedimentazio horrek bai kezkatu nauela hasieratik. Liburu bakoitzean egon daitezela azkeneko urteetako zure ikasketa, kezka, bizipen, proiekzio, espekulazio, neura eta aluzionazio guztiak.
Aipatu ez dugun zerbait gehitu nahi zenuke?
Diruaren kontuak delikatuak dira. Egia da [idazleak] pixka bat lotsatiak garela, baina bueno, puntu bateraino kontatu behar dira, bestela… Ez dakit nork esaten zuen: “Gauza bat ez dago. Eta da euskal idazle ferrariduna”. Hori gaur egun ere ez dago. Denetik daukagu, baina hori ez. Hala ere, horren ordez, aipatu ditudan gauza eder asko dauzkagu. Hitz egiten duzunean espainolez idazten dutenekin, erlatiboki guk askoz gehiago saltzen dugu. Termino absolutuetan ez, baina kontuan izanda zein den haien merkatua eta zein gurea, guk infinituki askoz gehiago saltzen dugu, infinituki eraginkorragoak gara, geure komunitatea txikia izan arren.
Gehitu EnpresaBIDEA Google-ren iturri hobetsi gisa doan
Egon zaitez azken berriekin informatuta