Oihartzunak, iragarpenak

Agur 2025, ongi etorri 2026. Urte berriarekin batera, iragarpenak egiteko ohitura datorkigu burura. Nik ere egin nuen ariketa hori: iaz, teknologiaren termometroari begira. Tira, badu bere morboa, batez ere gero atzera begiratu eta "ez nintzen hain oker" esan daitekeenean.

Duela bi urteko haria gogoratzea komeni da. 2024rako iragarri nuen gauza nagusietako bat zen eredu irekiak euskal enpresetara iritsiko zirela, laborategitik bulegoetara. Eta iritsi dira. Ez zarata hutsean: egunerokoan. Dokumentuak laburtzeko, bezeroaren ahotsa sailkatzeko, mantentze-lanetan diagnostikoak egiteko, barne-ezagutzaren biltegiak kontsultatzeko, eta "nola egin" galdera txikiei erantzuteko. Batzuek, gainera, ausardiaz egin dute: eredua etxera ekarri, datuak etxean utzi, eta trebakuntza/egokitzapena euren hizkuntza eta prozesuetara moldatu.

Hori da, nire ustez, 2025ean gehien ikusi dugun banaketa: alde batetik, eredu irekien bidea hartu dutenak, kontrola eta malgutasuna bilatu dituztenak; bestetik, "kaxa beltza" erosi dutenak, azkar eta eroso, baina gero menpekotasuna prezioan, gardentasunean eta negoziazio-ahalmenetan ordaindu dutenak. Ez dut demonizatu nahi: kaxa beltzek ere badute lekua, batez ere prozesu ez-kritikoetan. Baina ikasi dugu gauza bat: kritikoa dena (datuak, ezagutza, erabakiak) ezin da betiko kanpoan utzi.

Eta hemen sartzen da 2025eko albiste onenetako bat: etxean bertan, eta euskaraz, parean jarri zaizkigula bi mugarri. HiTZek Latxa familian egin duen jauziak erakutsi digu euskarak ez duela zertan beti "salbuespen" izan; eskala handian ere ondo landu daiteke, eta gainera modu irekian. Eta Elhuyarren orbitan, Oraik kaleratutako Kimuk, arintasunean eta instalagarritasunean xede, beste mezu bat ekarri du: ez da dena erraldoi; batzuetan, benetako balioa da eredu txikiago, eraginkorrago eta zure zerbitzarietan exekuta daitekeen bat edukitzea. Latxa eta Kimu ez dira produktu soilak: norabide-orratzak dira.

Gehiago jakin nahi baduzu

 

   

"Kaixo! Kimu naiz, euskarazko txatbota. Zertan lagun zaitzaket?"

Horrekin guztiarekin, 2026rako iragarpena ez da "zein eredu izango da hobea", baizik eta "noren esku egongo da gure azpiegitura". Subiranotasun eta autonomia digitala, hitz potoloak, bai; baina gaur egun oso kontu praktikoa dira: non daude datuak, nork dauzka gakoak, zein jurisdikziok agintzen du, eta zer gertatzen da norbaitek —gure interesetatik kanpo— atea itxi nahi badu.

Europa esnatzen ari da, neurri batean behartuta. Ez delako kontu filosofikoa: legeen arteko talkak daudelako, arriskuen ebaluazioak gorri jartzen direlako, eta administrazio asko konturatu direlako "hodei erosoa" ez dela beti "hodei neutroa". Eta horri gehitu behar zaio 2025eko abenduan ikusi dugun irudi politiko kezkagarria: Trumpen administrazioak europar erregulatzaile, politiko eta aktibista batzuk zigortzeko bidea hartu du, sareko gorrotoaren aurkako neurriak eta plataforma handien arautzea "zentsura" gisa aurkeztuta. Askatasunaren bandera eskuan, beste askoren askatasuna murrizteko prest: Europako arauak ahultzeko presio gordin gisa.

Hori ez da anekdota; abisu bat da. Menpekotasun teknologikoa menpekotasun geopolitiko bihurtzen denean, tresnak ez dira soilik tarifak edo diskurtsoak: bisak, sarbideak, kontuak, hornikuntza-kateak eta, behar bada, zerbitzuen etenak ere izan daitezke. Eta orduan bai, "Don't look up" moduko egoera batean esnatzen gara: meteoritoa ez da beti zeruan ikusten; batzuetan, postontzian dago, edo kontratuaren letra txikian, edo gure datuen gaineko kontrol faltan.

Beraz, 2026ko iragarpenak (eta desioak) hiru lerrotan laburbilduko nituzke:

Lehenengoa: "eros ezazu etxean sortutakoa" ez da lelo sentimentala izango, baizik eta politika industrial eta erosketa publikoaren arau bihurtzeko bidean jarriko da. Azpiegitura kritikoetan, ezin da "edozein" izan; eta ezin da subiranotasuna marketin-etiketa bihurtu. Subiranotasuna ez da datu-zentro bat Europan edukitzea soilik; kontrola eta erabaki-ahalmena ere bada. Zaila? Bai noski.

Bigarrena: euskal enpresa digitalak errotu eta sendotu egingo dira, baldin eta —eta hemen dago gakoa— administrazioak eta enpresa handiek "abiatze-bezero" papera serio hartzen badute. Talentua badago, ezagutza badago, eta kasu arrakastatsuak ere bai. 2026an ikusiko dugu gehiago: zibersegurtasunean, hodeian, datu-espazioetan, adimen artifizialean, hizkuntza-teknologietan eta industria adimendunean. Baina sendotzea ez da espontaneoa: kontratuak, estandar irekiak, interoperabilitatea eta finantzaketa pazientea behar ditu.

Hirugarrena: Latxa eta Kimu bezalako proiektuek "estrategia" hitza lurrera ekarriko dute. 2026an, euskarazko ereduak ez dira "polita litzateke" atalean egongo: domeinu espezifikoetara egokitutako ereduak, enpresetako datuekin modu seguruan elikatutako laguntzaileak, eta gako bat: energia eta kostuaren optimizazioa. Handia bai, baina arduratsua; azkarra bai, baina gure esku.

Eta orain galdera: nahikoa izango al da? Ez dut ziurtasunik. Baina badut intuizio bat: 2024an atea ireki genuen (eredu irekiak), 2025ean bulegoan jarri (erabilera praktikoa), eta 2026an giltzak poltsikoan sartu behar ditugu (subiranotasuna). Bestela, beste norbaitek eramango dizkigu, irribarrez, "askatasuna" aitzakiatzat hartuta.

Irribarrea galdu gabe, baina begiak zabalik: 2026a izan dadila subiranotasun-bonba. Positiboa, noski.